Welke kunstbeweging liet zich inspireren door jazz?
COBRA
De Impressionisten
De Kubisten
Pop Art
adhan
Islamitische oproep tot gebed.
bandir
Met de handen geslagen lijsttrommel met een diameter van ca 60 cm. Aan de binnenzijde van het instrument zijn vaak twee snaren tegen het vel aan gespannen, die bij het spelen meeresoneren.
bashraf
Rondo-achtige compositie, uitgevoerd door een instrumentaal ensemble en bestaand uit een aantal coupletten (khana’s), die voorafgegaan, onderbroken en afgesloten worden door een refrein (taslim). De bashraf is ernstig van toon en heeft veelal een gecompliceerd metrum, dat de gehele compositie beheerst.
chaabi
Marokkaanse popmuziek.
daraboukka
Trommel van aardewerk in de vorm van een vaas. Soms ook geschreven als 'darbouka'.
dawr
Letterlijk 'kring'). Omvangrijke vocale vorm, bestaande uit twee delen. Het eerste deel, de madhab, is gecomponeerd; het tweede, veel uitgebreidere deel, de eigenlijke dawr, wordt grotendeels geïmproviseerd. Het omvat langzamere en snellere delen, in verschillende wazns (ritmes), en een uitgebreid deel waarin koor en improvisator elkaar afwisselen (de hank). In de loop van dit deel wordt naar een melodisch en emotioneel hoogtepunt toegewerkt, waarna de dawr wordt afgesloten met de gehele of gedeeltelijke melodie van de madhab.
derwisjen
Een mystieke islamitische orde, die gelooft dat God (Allah) in alles aanwezig is. Muziek speelt vaak een grote rol in de rituelen van de derwisjen.
dhikr
Ook wel: zikr. Godsdienstoefening (letterlijk: herhaling), waarbij steeds de naam Allah of een korte gbedsformule wordt gereciteerd.
doulab
Korte instrumentale compositie die wordt gespeeld als inleiding op een vocaal stuk (bijv. een dawr of mouwashah).
firqa
Ensemble. Een klassieke firqa bestaat uit vijf tot zeven musici. Gewoonlijk spelen zij de volgende instrumenten: nay, oud, rebab, kamandja, tarr, daraboukka, qanoun. In de Maghreb komt de qanoun niet of weinig voor. De rebab is een typisch Maghrebijns, klompvormig strijkinstrument. Moderne firqa’s zijn soms vele malen groter dan de klassieke en maken naast traditionele instrumenten ook gebruik van Westerse zoals de cello, de piano en de klarinet.
geel
Ook: 'jil'. Egyptische popmuziek.
jawza
Tweesnarig Irakees strijkinstrument, wordt bij het bespelen rechtop op de knie geplaatst.
kamandja
Eén- of tweesnarig strijkinstrument, dat bij het spelen op de knie wordt geplaatst. Tegenwoordig wordt daarmee veelal de Europese (alt)viool bedoeld.
kanoun
Ca. 70-snarige citer in de vorm van een trapezium met één rechte hoek. De snaren worden met de vingers van beide handen getokkeld. Net als bij de Europese harp kan elke snaar tijdens het spelen worden verstemd.
layali
De layali is, net als de mawwal, een  solo-improvisatie in een vrij ritme, maar heeft als enige tekst het makkelijk zingbare woord layali (o, mijn nachten).
lunja
Een vrolijke, ongecompliceerd klinkende compositie in een binaire maat en een met de bashraf vergelijkbare rondo-vorm. Een van de coupletten is daarbij veelal gereserveerd voor een improvisatie door een van de leden van het ensemble.
Maghreb
Geografische term. Verzamelnaam voor Marokko, Algerije, Tunesië en Libië. 
maqam
De scalaire ordening van het toonmateriaal van een compositie. Impliciet worden daarmee ook bedoeld karakteristieke motieven en melodische formules, zoals aanhef en slotcadens, die de compositie met andere gemeen heeft. In Noord-Afrika wordt de maqam 'tab' genoemd.
maqam al-iraqi
Tot de klassieke muziek van Irak behorende vocale improvisatie, met als tekst een klassiek Arabisch gedicht, begeleid door een klein instrumentaal ensemble. Voor de uitvoering van de maqam al-iraqi gelden vaste regels.
Mashreq
Geografische term. Omvat Irak, Syrië, Libanon en Jordanië.
mawwal
Vocale solo-improvisaties in een vrij ritme. Het is de vocale tegenhanger van de taqsim. De mawwal heeft als tekst een klassiek, meestal zevenregelig gedicht.
mizan
In de Magreb gebruikelijke benaming voor de metrisch-ritmische basis van een compositie of improvisatie, weergegeven als een trompatroon van zware (dum) en lichte (tak) slagen. Zie ook: wazn.
mouwashah
Een coupletlied, gebaseerd op een strofisch gedicht met rijmschema:  aaabb cccbb dddbb .... Er kan ruwweg een onderscheid gemaakt worden in een Oost-Arabische (Egypte en Syrië) en een West-Arabische traditie (Tunesië, Algerije, Marokko).
nawba
Vocale meestal vijfdelige vocale suite samengesteld uit mouwashahs. Alle delen  hebben dezelfde tab‛ (‘toonsoort’) maar een verschillende mizan (ritmische structuur), en kunnen naar keuze een of meer mouwashahs bevatten. Er zijn drie Maghrebijnse tradities: een Tunesische, een Algerijnse en een Marokkaanse traditie.
nay
Kops geblazen rechte rietfluit zonder kleppen. In Turkije 'ney' genoemd.
oud
Luit, meestal 6-snarig. Met lidwoord (al-) in het Nederlands verbasterd tot luit. Wordt met een plectrum bespeeld. Soms ook gespeld als 'oed' of 'ud'.
oughniya
Letterlijk: 'zangstuk'. Coupletlied, dat in de jaren dertig van de vorige eeuw populair werd dankzij de radio, de film en de grammofoonplaat. Door de coupletstructuur was de lengte van het lied gemakkelijk aan te passen aan de betrekkelijk korte speelduur van de 78-toerenplaten uit die tijd. De bekendste vertolkster is Om Kalsoum (1898-1975) geweest. Veel van de oughniya’s die zij zong waren gecomponeerd door Riyad as-Sunbati (1908-1981), op teksten van Ahmad Rami (1892-1981).
qasaba
Ook: gasba. Rechte fluit van ca. 60 centimeter met zes vingergaten en één duimgat halverwege de pijp. Het instrument wordt op de scherpe bovenrand aangeblazen.
qasida
Een lang, meestal verhalend lied waarvan alle regels hetzelfde metrum hebben.
rebab
(1) In de Magrebijnse klassieke muziek een klompvormig een- of tweesnarig strijkinstrument dat door de leider van het ensemble wordt bespeeld.  (2) In de Oost-Arabische volksmuziek een een- of tweesnarig zogenaamde spiesvedel, waarop de sha’ir (verhalenverteller, dichter)  zich begeleidt. Bij het spelen wordt de rebab op de knie geplaatst.
sama'i
Een instrumentale compositie met een rondo-achtige vorm. Ze is vergelijkbaar met de bashraf, maar is lichter van karakter en staat altijd in een tiendelige maat, behalve de laatste khana, die ternair is.
santur
Op de Hongaarse cimbalom gelijkend citervormig instrument met 23 snaren die met stokjes worden aangeslagen.
tahmila
Een soort muzikale dialoog tussen een van de afzonderlijke leden van het instrumentale ensemble en het ensemble als geheel. Na een gezamenlijk gespeelde inleiding, begint de eerste solist met een reeks metrische improvisaties, die elk in een andere maqam staan en steeds worden afgesloten door een door het ensemble gespeeld gedeelte van de inleiding. Na vier of vijf improvisaties wordt de inleiding geheel herhaald, waarna de tweede solist begint met zijn improvisaties, enz.
tajwied
Recitatie van de Koran. Ook wel 'tartiel' genoemd.
taqsim
Solo-improvisatie, gebaseerd op een maqam, waarin de instrumentalist enerzijds zijn technisch kunnen en muzikale creativiteit en anderzijds de diverse expressieve en idiomatische mogelijkheden van de maqam toont. De taqsim wordt zonder een vaste maat uitgevoerd.
tarr
Arabische tamboerijn met een doorsnede van 25 centimeter.
wasla
Klassieke Egyptische en Syrische suite bestaande uit een afwisseling van instrumentale en vocale solo-en ensemble-composities en improvisaties.
wazn
In de Mashreq gebruikelijke benaming voor de metrisch-ritmische basis van een compositie of improvisatie, weergegeven als een trompatroon van zware (dum) en lichte (tak) slagen. Vergelijk mizan.
zourna
Ook: zoukra. Hoboachtig instrument. Wordt veel in combinatie met de tweevellige trommel bespeeld.
bekijk ook deze wijzers
populair
Nederlandstalige muziek
Webwijzer over het Nederlandstalige lied. Van middeleeuwse volksliedjes tot moderne hits, van satirisch cabaret tot licht amusement en van serieuze poezie tot meezing-refreintjes.
klassiek
Klassiek in Vogelvlucht
Kent u dat? De wereld van de klassieke muziek in willen stappen, maar u weet niet waar te  beginnen? Hier helpen wij u verder.