In welke Amerikaanse stad stond het hoofdkantoor van het Stax-label?
Chicago
Detroit
Memphis
New Orleans
onderwerpen
E proibido proibir: Tropicalia
Samba, forró, rock-n'-roll, soul, absurdisme, humor en maatschappijkritiek: alles kon in de muziek van de Tropicalista’s. Onder het motto 'É Proibido Proibir' ('Verboden te verbieden') tartten deze hemelbestromers uit Bahia vanaf 1968 het militaire regime.

Deze muzikale revolutie voltrok zich in een roerige tijd. Het leger had in 1964 de politieke macht naar zich toegetrokken, dit tot woede van veel jongere Brazilianen. Die wilden zich er niet zonder slag of stoot bij neerleggen. Muziek speelde een belangrijke rol binnen hun protest.

De drie belangrijkste stemmen van protest waren die van Caetano Veloso, Gilberto Gil en Chico Buarque. De eerste twee waren aanvankelijk helemaal niet politiek. Gil en Veloso maakten deel uit van een beweging die gaandeweg de naam Tropicàlia kreeg, naar een nummer van Caetano Veloso. Het muzikale universum van de Tropicalista’s was een allegaartje van poëzie, film, volksmuziek, bossa nova, dada, psychedelica en rock-n’-roll. Dat was iets nieuws en Gil en Veloso groeiden in korte tijd uit tot sterren. Ook al had het tweetal geen enkele politieke ambitie, in hun populariteit school volgens de militairen het gevaar. Nadat beide muzikanten hadden meegelopen in een vreedzame demonstratie, werden Gil en Veloso opgepakt en zonder proces vastgezet. Dat was nieuw.

Chico Buarque werd aanvankelijk door de Tropicalista’s gezien als iemand die heulde met het regime. Dit omdat Buarque een traditionele componist was die zijn liedjes schreef volgende de regels van de oude samba-cancão. De knappe Buarque was geliefd bij jong en oud, maar met een aantal dappere teksten verzette hij zich tegen het militaire regime.

Uiteindelijk zaten zowel Gilberto Gil en Caetano Veloso twee maanden in de gevangenis om redenen die nooit duidelijk zijn geweest. Na hun vrijlating eiste de militairen dat de twee muzikanten zo snel mogelijk Brazilië verlieten. In 1969 en 1970 woonden ze daarom in Londen, in afwachting van de gebeurtenissen in hun thuisland. Ook Buarque verhuisde noodgedwongen. Hij ging naar Rome. Veel andere muzikanten vertrokken, in navolging van Jobim en João Gilberto, naar de VS. Sommige hadden politieke redenen, anderen omdat ze daar beter betaald werden.

De militairen bleven tot 1985 aan de macht. In dat jaar waren de eerste vrije verkiezingen in 21 jaar. Gil, Veloso en Buarque kwamen al eerder terug. De goede verstaander hoorde de regimekritiek nog steeds terug in sommige teksten, al was die meer verhuld dan anders. Een goed voorbeeld is het lied Calice van Chico Buarque dat hij met Milton Nascimento zong. Op het eerste gehoor lijkt het een religieus lied, geschreven vanuit het standpunt van Jezus die vraagt of de bittere kelk (‘calice’ in het Portugees) aan hem voorbij mag gaan. De respons daarop is ‘Cali-se’, een uitdrukking die zoveel betekent als ‘Hou je bek’. Met de censuur in gedachten, wisten veel luisteraars waar Buarque en Nascimento werkelijk over zongen.

Een van de gevolgen van het regime was dat een aantal componisten ervoor koos om ‘gevoelige’ onderwerpen helemaal te vermijden. De zon, het strand, meisjes zijn de voornaamste thema’s in de pagode, een toegankelijke en commercieel interessante sambavariant.
Het zijn juist zangeressen die het goed doen in deze periode. Dames als Maria Bethania, Joyce en Gal Costa bezingen de liefde in al haar variaties.

Vanwege hun rol in het verzet tegen de dictatuur én hun muzikale vernieuwingsdrift zijn Buarque, Gil en Veloso nog altijd mateloos populair in hun eigen land. Ze worden gezien als de grondleggers van de MPB, een paraplubegrip waar, vanaf de jaren zeventig, alle mainstream Braziliaanse popmuziek onder valt. Daardoor vormen ze het geweten van de culturele elite en daarom is het niet zo vreemd dat Gilberto Gil uiteindelijk minister van Cultuur werd.
audio fragmenten
Gilberto Gil - Bat macumba
Caetano Veloso - Alfaomega
Chico Buarque - Tanto mar
Chico Buarque & Milton Nascimento - Calice
Caetano Veloso - Terra
bekijk ook deze wijzers
klassiek
Opera
Opera’s kunnen heftige emoties oproepen, zodanig zelfs dat ze revoluties teweeg hebben gebracht. Lees hier meer over de meesterwerken en over de geschiedenis van het genre tot aan de twintigste eeuw.
populair
Rock-'n-roll
Deze webwijzer gaat over rock-'n-roll. Niet zomaar een rage uit de jaren vijftig, maar het begin van iets gigantisch:  de popmuziek.