Waar besteedde Ate Doornbosch een groot deel van zijn leven aan?
Onderzoek naar middeleeuwse instrumenten
Onderzoek naar Nederlandstalige volksliedjes
Onderzoek naar Brabantse familiegeschiedenissen
Onderzoek naar bomen, voornamelijk de groene linde
onderwerpen
Girls from Ipanema: bossa nova
Bossa nova, letterlijk een nieuwe golf, veranderde het Braziliaanse muzieklandschap aan het begin van de jaren zestig. De bloeiperiode van deze gedistingeerde, relaxte muziek was maar kort (van 1959 tot 1964), maar vormend voor de latere Braziliaanse popmuziek.

Een heerlijk zomerse dag. Twee mannen zitten op een terras in Ipanema, een gegoede wijk van Rio.
“Moet je opletten”, zegt de ene man tegen de ander. “Zo meteen loopt er hier een meisje voorbij. Ze is prachtig! Je vergeet haar nooit!”.
En inderdaad, niet veel later loopt er een jongedame voorbij en de twee mannen strekken zich uit om goed naar haar te kunnen kijken.
“Wat is ze mooi! We zouden een lied over haar moeten schrijven!”

Zo gezegd, zo gedaan en de twee (componist Antonio Carlos Jobim en tekstschrijver Vinicius de Moraes) schreven het lied Garota De Ipanema, dat onder de titel The Girl From Ipanema ook in een Engelstalige uitvoering een hit werd. Nog altijd tref je The Girl From Ipanema overal. Je hoort het nummer in liften en supermarkten, maar ook op platen van Frank Sinatra, Diana Krall en zelfs het Japanse gezelschap Pizzicato Five.

Bossa nova ontstond aan het begin van de jaren zestig. Voor veel Brazilianen was deze stijl de muzikale illustratie dat er nieuwe, betere tijden aankwamen. De tijden van armoede en onderdrukking leken voorbij. Een democratisch gekozen president, Kubitschek, beloofde dat Brazilië in vijf jaar tijd een ontwikkeling door zou maken waar andere landen vijftig jaar over deden. De president voegde de daad bij het woord en stampte in amper vijf jaar tijd een prachtige, nieuwe hoofdstad uit de grond: Brasilia. Vooral de stedelijke middenklasse profiteerde van Kubitscheks vernieuwingen. De bossa nova paste perfecte bij het optimistische gevoel van deze gegoede stadsjongeren. Eén van hen was Tom Jobim, de ‘architect’ van de bossa nova.

Tom Jobim
Het fundament voor de bossa nova werd gelegd door zanger/componist Antonio Carlos ’Tom’ Jobim. Jobim had een achtergrond in jazz en klassieke muziek, maar koppelde die invloeden aan de samba. Het leverde een gedistingeerd, nieuw geluid op dat de naam bossa nova kreeg. Jobim kwam op het idee toen hij thuis op piano een stuk van Debussy speelde en uit zijn raam de samba van een carnavalsoptocht hoorde. Het zette hem aan het denken en hij besloot de twee stijlen samen te smelten. Een van de eerste bossa nova-albums was de soundtrack van Orfeu Negro, een Braziliaanse filmbewerking van de Griekse tragedie die zich afspeelde tegen het decor van een favela. De film werd een succes en, mede door de prominente rol van Jobims muziek, werd de bescheiden componist plots een bekendheid.

João Gilberto
Waar Jobim de pionier was, daar gaf João Gilberto de bossa nova zijn definitieve stem. Gilberto zong zo delicaat, dat het soms leek of hij fluisterde. Ook zijn spel op de akoestische gitaar was afgewogen. Gilberto speelde geen noot te veel. Zijn debuutalbum Chega De Saudade (1959) geldt nog steeds als de bossanovaklassieker. Gilberto speelde ook de definitieve versie van Jobims The Girl From Ipanema in, de Engelstalige versie werd een hit voor zijn toenmalige vrouw Astrud, die eigenlijk geen zangeres was maar het lied na enig aandringen inzong. Gilberto verhuisde later naar de Verenigde Staten.

Joao Gilberto ’s eerste tournee door de Verenigde Staten was een groot succes. Bossa nova was het snoepje van de dag, met dank aan Gilberto én Stan Getz. Getz, een Amerikaanse saxofonist, was bevangen door de bossa en nodigde Gilberto uit om een album op te nemen. Dat album, simpelweg Getz / Gilberto geheten, staat inmiddels bekend als een klassieker. Dit relaxte, zomerse album luidde de cool jazz in, een lome jazzvariant die vooral populair was aan de Amerikaanse westkust.

Sergio Mendes
Een derde Braziliaan die veel succes boekte met het vertolken van bossa’s, was Sergio Mendes. Met zijn groep Brasil ’66 zette hij het beeld neer van de goedlachse, tropische Braziliaan. Zijn grootste hit was het vrolijke Mas Que Nada, geschreven door Jorge Ben. Ook scoort hij door nummers van de Beatles op een sambaritme te spelen. In Brazilië was (en is) Mendes lang niet zo bekend als hij in het buitenland is.

Elis Regina
Is João Gilberto de mannelijke stem van de bossa, dan is Elis Regina de ultieme bossadame. De zangeres die vanwege haar geringe lengte en opvliegende temperament de bijnaam ‘Pepertje’ had, werkte onvermoeibaar aan een indrukwekkend oeuvre. Een van haar artistieke hoogtepunten is het album Elis & Tom, dat ze in 1974 opnam met Jobim. Amper acht jaar later overleed Regina al op 36-jarige leeftijd. Haar dochter Maria Rita zet de muzikale dynastie voort, net als Gilberto’s dochter Bebel, die rond 2000 vanuit New York een hernieuwde interesse in bossa nova weet aan te wakkeren.
audio fragmenten
Astrud Gilberto - The girl from Ipanema
Antonio Carlos Jobim - A felicidade
João Gilberto - Chega de saudade
Getz & Gilberto - Desafinado
Frank Sinatra - The girl from Ipanema
Elis Regina & Tom Jobim - Aguas de março
Sergio Mendes - Mais que nada
Bebel Gilberto - August day song
Maria Rita - Mal intendo
bekijk ook deze wijzers
klassiek
Opera in de 20e eeuw
De operageschiedenis van de twintigste eeuw, aan de hand van tien opera’s en een zevendelige cyclus.
populair
Kindermuziek
Kinderen houden van muziek! Muziekweb heeft een aantal leuke kinderalbums op een rijtje gezet!