Wanneer begon het cabaret in Nederland?
Aan het eind van de 18e eeuw
Aan het eind van de 19e eeuw
In 1927
In 1960
onderwerpen
Deeper underground: noise en industrial

Vanaf het midden van de jaren zeventig begon er binnen de popmuziek een sterk experimentele richting te ontstaan, waarin elektronica een centrale rol innam. Haar wortels lagen in de punk en noise rock; haar invloed reikt totaan hedendaagse noise, industrial, techno en house.

Engeland: elektronica en experiment

Elektronica speelde een grote rol in de Engelse undergroundscene, die direct uit de punk voortkwam. Throbbing Gristle (1975) lag aan de basis van een grote hoeveelheid artiesten en leverde met hun label Industrial Records bovendien een centrale term voor het genre.

Na de opheffing van Throbbing Gristle ging een grote groep van hun leden door met het absurdistische Psychic TV (1981), dat op zijn beurt versplinterde in vele nieuwe projecten zoals Current 93. Eén van de grondleggers van TG en PTV, Peter Christopherson, ging met John Balance verder als Coil (1982-2004), één van de invloedrijkste groepen binnen het undergroundcircuit.

Parallel aan deze stamboom aan bands was Cabaret Voltaire al sinds 1973 aan het experimenteren. Je zou Cabaret Voltaire en de groepen die er uit voortkwamen, wat intellectueler kunnen noemen, maar tegelijk gingen zij een meer commerciële kant op. Dit was zeker het geal in de periode na 1983, toen Cabaret Voltaire een contract met Virgin Records/Some Bizarre sloot. Vanaf dat moment is hun pionierschap, samen met Kraftwerk, voor de latere elektronische dansmuziek duidelijk te horen.

Chris Watson vertrok uit Cabaret Voltaire om The Hafler Trio op te richten, een groep die met hun steeds abstracter wordende klanklandschappen en montages regelmatig de grenzen van pop- en kunstmuziek zou verkennen. Ook Cabaret Voltaire-oprichter Richard H. Kirk zou, als solist, in tientallen lp’s en cd’s onder vele pseudoniemen die grenzen opzoeken, maar uiteindelijk meer in de technohoek terecht komen.

Amerika: Gitaar en ruis

In de Verenigde Staten, met name in New York, waren experimentele stromingen geworteld in de noiserock. Glenn Branca schreef baanbrekende symfonieën voor grote groepen elektrische gitaren en had grote invloed op bands als Sonic Youth (1981) en Swans (1982). Een stap verder ging James Thirlwell (aka Clint Ruin, aka Foetus), die met morbide humor noise met samples en synthesizers combineerde. Samen met Ministry (1981) zitten we hier duidelijk in de voorgeschiedenis van de industrial rock.

Maar noise werd ook letterlijk genomen, door ruis en feedback centraal te stellen. Naast het legendarische Metal Machine Music (1975) van Lou Reed was Boyd Rice (aka NON) vanaf 1976 de bepalende figuur, enkele jaren later vergezeld door de bizarre extremiteit van Merzbow (artiestennaam van Masami Akita).

Europa

Aan deze kant van de oceaan was het niet stil in de elektronische underground. De bekendste groep was ongetwijfeld de Einstürzende Neubauten (1980). Ook bij hen was, net als in Engeland, de punkachtergrond onmiskenbaar, maar in plaats van samples of elektronische klanken maakten zij hun experimentele geluiden zelf. Ze ontwikkelden nieuwe instrumenten en toverden met microfoons de raarste geluiden uit de vreemdste objecten – meestal met veel geweld en opgezweept door de frontman Blixa Bargeld.

De Sloveense groep Laibach (1980) was verwant aan de Neubauten, maar is eerder absurdistisch dan experimenteel te noemen. Laibach zou zich gaandeweg gaan richten op het compleet vervormen van mainstream hits tot absurde en groteske werken. Berucht is hun ‘bewerking’ van het complete album Let It Be van de Beatles.

Industrial

De term ‘industrial music’, door Throbbing Gristle geïntroduceerd, werd later als genrenaam gebruikt. Een eerste stroming binnen het genre legde de meeste nadruk op de elektronica, en staat ook wel bekend als electronic body music. Toonaangevend waren de Belgische heren van Front 242 (1981), die in de lijn van Kraftwerk en Cabaret Voltaire brute elektronische beats de wereld in slingerden. Ze zouden een grote invloed hebben op de alternatieve techno en housemuziek van latere jaren. Nitzer Ebb (1982) volgden een vergelijkbaar pad richting de dansvloer.

Met het Canadese Skinny Puppy (1982) komen we langzamerhand in de tweede stroming binnen de industrial music terecht, waar navolging van Ministry de rock/metal klank en songstructuren belangrijker waren. In 1989 begonnen drie van de bekendste artiesten in het genre. Het was vooral Nine Inch Nails die industrial voor een groter publiek bekend maakte, met name door zijn meesterwerk The Downward Spiral (1994). Tegelijkertijd timmerden het Britse Pitchshifter en de flamboyante Marilyn Manson stevig aan de weg, waarbij scheidslijnen tussen metal en industrial, maar ook de grenzen tussen alternatief en populair steeds verder vervaagden.
audio fragmenten
Throbbing Gristle live in Londen
De duistere humor van Psychic TV, op Finale van hun Dreams Less Sweet
The Sewage Worker's Birthday Party van Coils debuut lp Scatology
Fourth Shot, een nummer van Cabaret Voltaires Mix-Up
A Thirsty Fish: een absurdistische soundscape van The Hafler Trio
De gitaren van Sonic Youth in Shaking Hell
Een typische eclectisch nummer van James Thirlwell: Enter The Exterminator
Een liedje van Boyd Rice: Fire In The Organism
Het zelfgemaakte slagwerk van de Einstürzende Neubauten in Haus der Lüge
Van het debuut van Laibach: Power
Junkdrome van Front 242
Lakeside Drive: Ruwe dansmuziek van Nitzer Ebb
Het filmische Eraser van NIN's Downward Spiral
Vyrisus, een recent nummer van de tweede incarnatie van Skinny Puppy
Throbbing Gristle Throbbing Gristle
bekijk ook deze wijzers
jazz
Jazz deel 1 - Van hot jazz tot freejazz

Lees hier over de ontwikkeling van jazz tot het einde van de jaren zestig, van hot jazz tot swing en van bop tot freejazz.  

klassiek
Giuseppe Verdi
Giuseppe Verdi staat op nummer één. Van geen enkele andere componist worden wereldwijd meer opera's geprogrammeerd. In 2013 is het tweehonderd jaar geleden dat hij werd geboren.