Hoe heette de eerste country familiegroep die doorbrak?
The Adams Family
The Mama's & the Papa's
The Carter Family
The Rhimes Family
onderwerpen
Free at last: de jaren zestig
In al zijn glorie kent de jazzscene van de jaren vijftig ook een keerzijde; in navolging van Charlie Parker is bijna iedereen aan de heroïne geraakt. Parker bezwijkt hier in 1955 aan en is dan nog maar vijfendertig jaar. Twee jaar later sluit John Coltrane zichzelf op om, met succes, af te kicken. De herboren saxofonist gaat hierna een bijna devote relatie aan met zijn saxofoon en muziek. Hij studeert dagelijks zo'n acht uur op zijn instrument en zelfs na lange optredens trekt hij zich terug om nog wat te spelen. Vanuit deze intensiteit creëert Coltrane, met zijn vaste kwartet, in 1964 het avantgarde jazz meesterwerk A Love Supreme, een licht en donker muzikaal gebed waarin hypnotische atonale jazz samenkomt met hartverscheurende blues en spirituele mantra's.

Coltrane liet zich inspireren door freejazz pioniers als Ornette Coleman, pianisten Cecil Taylor en Sun Ra en saxofonist Albert Ayler, maar wordt het onbetwiste boegbeeld van de freejazz en avant-garde. Hij is de ster van het nieuwe label Impulse! Records en haalt hiervoor jonge musici binnen als saxofonisten Archie Shepp en Pharao Sanders en trompettist Freddie Hubbard. Zij doen ook mee aan Coltrane's compromisloze muzikale wervelstorm Ascension in 1966. Met muziek als deze, gedreven door puur instinct en energie, waarbij tonaliteit, ritme of structuur lijken te ontbreken, jaagt Coltrane ook vele jazzfans op de kast. In 1967 overlijdt hij op veertigjarige leeftijd.

Radicaal zijn ook de platen van Sun Ra's Arkestra, Albert Ayler en saxofonist Marion Brown die verschijnen op het New Yorkse ESP Records. Freejazz breekt met iedere muzikale conventie en gaat over spiritualiteit, meditatie, expressie en (conform de jaren zestig) protest en Black Awareness. Het zwarte publiek luistert echter liever naar de soul van Motown.

Vooral in Europa slaat freejazz aan bij een overwegend blank publiek. Veel Amerikaanse artiesten trekken naar Frankrijk en Duitsland en krijgen alle vrijheid van bijvoorbeeld het Franse label BYG. Het Duitse ECM Records gaat van start met Free At Last van de Amerikaanse pianist Mal Waldron en groeit later vooral uit tot een label voor kamerjazz en Europese jazz.

De Duitse saxofonist Peter Brötzman en de Britse saxofonist Evan Parker behoren tot de eersten die hun muziek injecteren met Europese invloeden. In Nederland geven leden van het Amsterdamse Instant Composers Pool (ICP) zoals rietblazer Willem Breuker, pianist Misha Mengelberg en drummer Han Bennink hun eigen, authentieke draai aan freejazz door het te mengen met bijvoorbeeld plompe Hollandse fanfaremuziek en Europese volksmuziek.

De grote afwezige in de avantgarde is Miles Davis die er weinig van moet weten. Aan het eind van de jaren zestig laat hij zich liever inspireren door rock, leidend tot het baanbrekende Bitches Brew in 1970 waarmee jazzrock en fusion worden geboren. Elementen van freejazz zijn tegenwoordig nog terug te vinden in modern creative jazz.
audio fragmenten
John Coltrane - A love supreme
John Coltrane - Ascension
ICP Orchestra - Mooche mix
Mal Waldron - Rat now
Sun Ra - Space is the place
Peter Brötzmann - Machine gun (third take)
Albert Ayler - For John Coltrane
Cecil Taylor - Conquistador
Art Ensemble Of Chicago - Reese and the smooth one (part one)
bekijk ook deze wijzers
klassiek
Opera in de 20e eeuw
De operageschiedenis van de twintigste eeuw, aan de hand van tien opera’s en een zevendelige cyclus.
klassiek
Richard Wagner
Richard Wagner is één van de grootste operacomponisten ooit. In 2013 is het twee eeuwen geleden dat hij werd geboren.