Een cantor is:
Een muziekstuk
Zanger die leiding had over de kerkmuziek.
Dirigent in dienst van het hof.
Hoofdmelodie in een muziekstuk.
onderwerpen
Mens durf te leven: cabaret in Nederland
Aan het eind van de negentiende eeuw komt er een nieuwe theatervorm in zwang: cabaret. Het betekent een verrijking van de liedcultuur, in een tijd dat de radio nog niet bestaat. Het betekent tevens de introductie van een term die we vandaag de dag allemaal kennen: het levenslied.

Cabaret in Nederland
We kunnen 1895 aanwijzen als beginjaar van het cabaret in Nederland. De Amsterdamse artiest Eduard Jacobs begnt in dat jaar met een amusementsvorm die hij had afgekeken in Parijs: het cabaret-artistique. Intelligente, scherpe, satirische liederen moeten het publiek een spiegel voorhouden. Zingt Jacobs nog voornamelijk zijn Parijse voorbeelden na, de Rotterdamse artiest J.H. (Koos) Speenhoff schrijft de liederen zelf. Het zijn liederen die door literatoren uit die tijd worden geprezen. Net als Jacobs schuwt Speenhoff schuttingtaal en schuine grappen niet. Hun liederen zijn rauw en grof. Het doel van deze mannen is om amusement met kunst te laten versmelten en het grote ideaal is een apart theater waar literaire, artistiek verantwoorde kleinkunst wordt gespeeld. Maar Nederland is daar nog lang niet aan toe: zo’n vorm van cabaret ontstaat pas in de jaren zestig. In de jaren tien komt er een beschavingsoffensief op gang die vooral is gericht tegen de film, maar waar het cabaret van Jacobs en Speenhoff ook onder gebukt gaat. Het moet braver, zedelijker en in ieder geval veel minder grof.

Pisuisse en zijn levenslied
De term levenslied is verzonnen door Jean-Louis Pisuisse, die, hoewel hij het genre niet bedacht, wordt aangemerkt als belangrijkste cabaretpionier van ons land. Pisuisse is van huis uit journalist en trekt met collega Max Blokzijl door Europa, als zingende verslaggever. Tijdens een lange treinreis zitten ze een beetje te kauwen op de term chanson: daar moet toch een Nederlandse vertaling van te maken zijn. Na wat gepuzzel komen ze op levenslied. De liederen die Pisuisse zingt, zijn uit het leven gegrepen en verhalen van komische of verdrietige situaties. Levenslied dekt dus prima de lading. Eenmaal terug in Nederland besluit Pisuisse het zingen leuker te vinden dan het journalistieke bedrijf en wordt hij fulltime werkzaam in de theaterwereld. Het gaat hem goed af: Pisuisse wordt de populairste, belangrijkste, meest geliefde, internationaal georiënteerde artiest van zijn tijd.

Mens durf te leven
Tegen de tijd dat Pisuisse naam begint te maken, rond 1912, zijn Jacobs en Speenhoff uit de gratie. Hun ideaal, een waar cabaret-artistique, kan niet worden bereikt, in 1914 overlijdt Jacobs en in 1915 trekt Speenhoff zich terug uit de showbizz. Jean-Louis Pisuisse tapt uit een ander vaatje dan zijn wegbereiders. Ten eerste zorgt Pisuisse ervoor dat zijn liederen de toets der kritiek kunnen doorstaan, zonder in te boeten aan scherpte. Ten tweede heeft Pisuisse, naast zingen en grappen maken (Pisuisse is de eerste conferencier van Nederland), een uitstekend neusje voor talent. Gedurende zijn hele carrière verzamelt hij talentvolle schrijvers, zangers, pianisten en acteurs om zich heen. Hij is eigenlijk de eerste die een cabaretgroep leidt. Één van de talenten die Pisuisse aan zich bindt, is de liedschrijver Dirk Witte. Het werk van Witte is ‘oorspronkelijk, zonder Speenhoff te imiteren’, volgens Pisuisse. Het belangrijkste lied in de carrière van Pisuisse is geschreven door Dirk Witte: Mens Durf Te Leven. Het is een regelrechte hit: wanneer Pisuisse dat lied zingt, gaat het publiek op de banken.

Crime passionel
Maar ook aan het succes van Jean-Louis Pisuisse komt een eind. Na de Eerste Wereldoorlog komt er een nieuwe muziekstroming uit Amerika overwaaien: de jazz. En die muziek wordt verspreid via een nieuw medium: de radio. De mensen willen dansen en binnen een paar jaar zijn de levensliederen van Jean-Louis Pisuisse hopeloos ouderwets. Niet alleen zijn carrière raakt in het slop, ook op amoreus gebied heeft Pisuisse nogal wat te verduren. In 1927 wordt het hem fataal: Jean-Louis Pisuisse wordt, midden op het Rembrandtplein in Amsterdam, doodgeschoten door de jaloerse minnaar van zijn vrouw.
audio fragmenten
J.H. Speenhoff - Het Broekie Van Jantje
Eduard Jacobs - Het Boterbriefje, Een Fabel Voor Grote Kinderen
Herman Tholen - Mens Durf Te Leven
J.H. Speenhoff J.H. Speenhoff
Jean-Louis Pisuisse Jean-Louis Pisuisse
bekijk ook deze wijzers
populair
Popfestivals
Wat maakt popfestivals zo succesvol? Is dat ‘het festivalgevoel’? Of ligt het toch aan de artiesten? In deze webwijzer maken de redacteurs van Muziekweb een reis langs veertig jaar popfestivals.
wereld
New age
Vroeger had new age een hoog ‘geitenwollensokken’-gehalte, new age was iets voor idealistische maar zweverige mensen. Tegenwoordig is new age echter een wijdverbreid en geaccepteerd begrip.