Welke hedendaagse jazzartiest is Nederlands?
Brad Mehldau
Joshua Redman
Benjamin Herman
Esbjörn Svensson
onderwerpen
Onder de groene linde: vroegste wortels
Voor de vroegste wortels van de Nederlandse liedcultuur moeten we terug naar de middeleeuwen. Liederen uit het Antwerps liedboek van 1544 werden tot laat in de twintigste eeuw gezongen.

Antwerps Liedboek
In 1544 bracht de Antwerpse drukker Jan Roulants een liedboek op de markt. Er stonden liederen in die al eeuwenlang mondeling waren overgeleverd van generatie op generatie. Het Antwerps liedboek was een dappere poging de Nederlandse liedcultuur in kaart te brengen. Het succes was van zeer korte duur: het liedboek kwam op de lijst van verboden boeken en binnen twee jaar waren zo’n beetje alle exemplaren vernietigd door de katholieke . Maar ondanks de vernietiging van het liedboek bleef de liedcultuur overeind. Ze overleefde zoals ze altijd had gedaan: van mond tot mond. In de eeuwen die volgden zongen de Nederlanders hun liederen ‘om droefheyt ende melancolie te verdrijuen’. 

Nederlandstalig
Uiteraard veranderde teksten en melodieen in de loop der tijd wel wat, maar de liederen bleven toch nog veel overeenkomsten vertonen met de middeleeuwse versies uit het Antwerps liedboek. De liederen konden zo lang min of meer hetzelfde blijven omdat ze expliciet in het Nederlands werden doorgegeven aan de jongere generaties. In een land waar bij wijze van spreken ieder dorp een ander dialect sprak, was het Nederlands de standaardtaal die iedereen beheerste. Zo konden reizende handelaars op elke plek die ze aandeden samen zingen met de lokale bevolking. Sommige liederen hebben op die manier de reis gemaakt van Brabant naar Drenthe, of van Gelderland naar Terschelling.

Wil Scheepers en Ate Doornbosch
Vanwege de opkomst van de bioscoopfilm en de radio, groeide het besef dat de Nederlandse liedcultuur wel eens zou kunnen verdwijnen. Jaap Kunst tekende in 1915 de traditionele liederen van Terschelling op, maar het duurde toch nog tot 1950 voor Wil Scheepers met een bandrecorder aan de slag ging om de oude liedekens te conserveren. Vanaf 1957 nam Ate Doornbosch het van haar over. Het werd zijn levenswerk. Hij presenteerde tot 1993 elke week het radioprogramma Onder de groene linde waarin hij opnames liet horen die hij zelf bij mensen thuis had gemaakt. Doornbosch maakte maar liefst 1300 afleveringen en werd daarmee dé expert op het gebied van het traditionele Nederlandstalige lied.

Revival
Toen Doornbosch begon met zijn langlopende onderzoek was de teloorgang al ingezet. De oudere mensen die hij interviewde beklaagden zich over het feit dat de jongeren liever naar de radio luisterden dan naar hun gezang. Doornbosch vond dat hij eigenlijk te laat was met het vastleggen van de Nederlandse liedcultuur, maar hij heeft toch nog heel wat traditionele liederen weten te bewaren voor het nageslacht. In de jaren zeventig ontstond er een volksliedjesrevival en namen groepen als Sistrum, Wolverlei, Perelaar en Fungus werk uit het Antwerps Liedboek op.
audio fragmenten
Een Meisje Van Achttien Jaren
Fungus - Een Meisje Van Achttien Jaren
Drie Zusters
Wolverlei - Drie Zusters
Het Antwerps Liedboek uit 1544 Het Antwerps Liedboek uit 1544
bekijk ook deze wijzers
klassiek
Klassiek in Vogelvlucht II
Kent u dat? De wereld van de klassieke muziek in willen stappen, maar u weet niet waar te beginnen? Hier laten wij u kennismaken met muziek uit de romantiek en de 20ste eeuw.
wereld
Brazilië
Brazilië is het land van samba, maar er is nog zoveel meer. In deze webwijzer leest u over de meest uiteenlopende muziek: van choro en frevo naar bossa nova. forró, baile funk en sertanejo.