De muzikale term industrial werd geïntroduceerd door....
Nine Inch Nails
Throbbing Gristle
Cabaret Voltaire
Kid Baltan
onderwerpen
Sjostakovitsj: De Neus
Satirische opera’s zijn op het eerste gezicht vooral grappig, maar geven op een dieper niveau vaak maatschappelijke kritiek. Neem bijvoorbeeld Sjostakovitsj’ De Neus (1928). Op een ochtend wordt majoor Kovaljov wakker en merkt dat zijn neus is verdwenen.

Natuurlijk is het een vervelend ongemak, maar nog meer vreest hij afgewezen te worden door de maatschappij die hij zo belangrijk vindt. De wanhopige zoektocht naar zijn neus (hij schakelt zelfs de krant in) toont vooral Kovaljovs eigen burgerlijke kleingeestigheid.

Sjostakovitsj raakt de kern van deze groteske satire met muziek vol bittere en ironische humor. Zo moet de vertolker van ‘de neus’, zijn hele partij met dichtgeknepen neus zingen. Echte aria’s zijn er niet, voornamelijk overheerst het recitatief, omdat het zwaartepunt in de presentatie van de tekst ligt, aldus Sjostakovitsj. Voeg daarbij de groteske marsen, vrolijke polka’s, een cantilena met balalïka-begeleiding en de vervreemding is compleet. Het meest absurd moet voor de toenmalige toeschouwers een orkestrale interlude voor alleen slagwerk zijn geweest. ‘De Neus is de handgranaat van een anarchist’, schreef een getergde criticus.

Misschien wel net zo vervreemdend werkt de proloog voor autoclaxons in Ligeti’s Le Grand Macabre (1977/1996). Hijzelf noemt het werk een ‘komische apocalyps’. Hoewel, eigenlijk gaat de opera over het wereldeinde dat juist niet doorging. De handeling speelt zich af in het fantastieke ‘Breughelland’. De sinistere opschepper Nekrotzar doet zich voor als Magere Hein, die het einde der tijden aankondigt. Maar juist als hij de ondergang van de wereld moet voltrekken, is hij dronken en gaat het moment voorbij. Dit tot groot genoegen van de Breughellanders, die hun leventje vol eigengereid genot onbekommerd kunnen voortzetten. Alle morbide humor ten spijt is Le Grand Macabre geen feelgoodopera. Volgens Ligeti ‘is een leven zonder vrees, een leven slechts in vermaak, door en door treurig’ (JWvR).
audio fragmenten
De neus - Interlude voor slagwerk
De neus - Cantilena
Le grand macabre - Ouverture voor autoclaxons
Le grand macabre - Coloratuuracrobatiek
Dmitri Sjostakovitsj Dmitri Sjostakovitsj
bekijk ook deze wijzers
wereld
Celtic
Albumtitels als Celtic Voices, Celtic Mystery, Celtic Circle, zelfs Celtic Reiki... Het begrip celtic is duidelijk populair, ook in de muziekwereld. Maar over welke muziek gaat het dan eigenlijk?
klassiek
Ballet 1600-1900
Het ballet kent een rijke geschiedenis. Veel belangrijke componisten hebben zich met het genre beziggehouden. Lees meer over de muziek en de ontwikkeling van de dansvorm in deze webwijzer.