De belangrijkste balletcomponist ten tijde van Lodewijk XIV was:
Beauchamps
Molière
Lully
Rameau
onderwerpen
Liederen
Strauss componeerde veel van zijn liederen voor zijn vrouw Pauline, die hij als pianist begeleidde in liederenrecitals. Ter gelegenheid van hun huwelijk componeerde hij zijn opus 27 waaronder zich bekende liederen bevinden als Ruhe Meine Seele en Morgen. De meeste liederen zijn liefdesliederen. Zo nu en dan componeerde Strauss een sociaal-kritisch werk. Nadat Pauline in 1906 besloten had een punt te zetten achter haar carrière, daalde de interesse van Strauss voor het liedrepertoire.

De sopraanstem bleef hem echter inspireren. Zo orkestreerde en componeerde hij een aantal liederen voor de sopraan Elisabeth Schumann. In 1948 orkestreerde hij Ruhe Meine Seele en componeerde hij de vier liederen voor sopraan en orkest die bekend zouden worden als Vier Letzte Lieder. Het is niet zeker of Strauss deze liederen als groep bedoeld had, maar qua thematiek staan ze dicht bij elkaar. Vandaar dat de uitgever na Strauss’ dood in 1949 besloot ze onder één titel uit te geven.

Als groep lijken de Vier Letzte Lieder te gaan over de cyclus van het leven, van lente naar winter en van jeugd naar ouderdom. Na de zinderende energie van een ontwakende natuur in Der Frühling kondigt de herfst zich aan in September. Dit lied suggereert samen met Beim Schlafengehen, hoe de ouder wordende mens na een intensief leven verlangt naar rust. In het laatste lied Im Abendrot staan twee mensen, moe geworden van de reis, stil om te kijken naar de zonsondergang. ‘Ist dies etwa der Tod?’, is de laatste zin, waarbij Strauss een melodie citeert uit zijn eigen Tod und Verklärung.

De cyclus van het leven, het vergaan van de tijd, het oude dat plaats maakt voor het nieuwe… het zijn thema’s die vaak terugkeren in het oeuvre van Strauss. Samen met zijn librettist Von Hofmannsthal deelde hij de fascinatie voor transformatie, hoe een mens na het sterven van een oude liefde weer nieuwe liefde kan vinden zonder in essentie te veranderen.

Als geen ander kon Strauss de melancholie van het ouder worden in muziek verbeelden. Hoe roerend is het dan, als hij, in de tachtig, Beim Schlafengehen componeert. Op het moment dat de aankomende dood berustend geaccepteerd wordt, laat hij de sopraan plotseling hoger en hoger zingen in een van die prachtig georkestreerde, gloedvolle melodieën zoals hij die kon componeren:

‘Und die Seele unbewacht, will in freien Flügen schweben, um im Zauberkreis der Nacht tief und tausendfach zu leben.’
audio fragmenten
Elisabeth Schumann in Morgen
Traum durch die Dämmerung
Ruhe meine Seele: Strauss begeleidt op de piano in 1919
Beim Schlafengehen: 'Und die Seele...'
Pauline de Ahna: de vrouw van Strauss Pauline de Ahna: de vrouw van Strauss
bekijk ook deze wijzers
klassiek
Klassiek in Vogelvlucht II
Kent u dat? De wereld van de klassieke muziek in willen stappen, maar u weet niet waar te beginnen? Hier laten wij u kennismaken met muziek uit de romantiek en de 20ste eeuw.
wereld
Arabische muziek
De Arabische wereld strekt zich uit van Marokko in het westen tot Oman in het oosten. In de loop van eeuwen ontwikkelde zich in dit deel van de wereld een unieke, verfijnde muziek.