Wanneer begon het cabaret in Nederland?
Aan het eind van de 18e eeuw
Aan het eind van de 19e eeuw
In 1927
In 1960
onderwerpen
Strauss en het Derde Rijk
Het verhaal gaat dat Strauss zich in 1942 met auto en chauffeur naar het concentratiekamp Theresienstadt begaf om informatie in te winnen over de geïnterneerde grootmoeder van zijn (joodse) schoondochter. De verbijsterde poortwachters gaven echter nul op het rekest, waarna de componist onverrichter zake terugkeerde.

Misschien helpt dit bizarre incident om begrip op te brengen voor Strauss’ handelen tijdens het nazi regime. Zijn toenmalige houding was en is omstreden. Strauss bekleedde toen zelfs een officiële positie, namelijk die van president van de Reichsmusikkammer. Ook verving hij de wereldberoemde dirigent Toscanini die in 1933 vanwege politieke spanningen boos was weggelopen van het prestigieuze Wagnerfestival in Bayreuth. Strauss wilde na Cosima Wagners dood alleen maar zijn banden met de familie Wagner herstellen. Hierdoor verwierf hij echter ook de twijfelachtige gunst van propagandaminister Goebbels.

Niet dat Strauss ook maar enige sympathie koesterde voor Hitler en de zijnen. Zijn houding was vooral een mengeling van politiek onbenul en opportunisme. Ook op deze manier kon Strauss echter  het conflict tussen de zelfbewuste kunstenaar en de massa niet ontlopen. Hetgeen treffend werd samengevat door minister Goebbels toen deze in 1941 Strauss aan de kant schoof: ‘Léhar heeft de massa, u niet! Hou op met dat geklets over de betekenis van serieuze muziek (...) De cultuur van morgen is anders dan die van gisteren. En u, Herr Strauss, bent van gisteren.’

De Tweede Wereldoorlog viel voor de tachtigjarige Strauss samen met eerbetoon, vernedering en toenemende zorgen om zijn joodse schoondochter en kleinkinderen. In 1944 verbleef de familie in Strauss’ villa in Garmisch, waar de schoondochter onder huisarrest werd geplaatst. De verwoesting van de operahuizen in Dresden, München en Wenen brachten Strauss tot wanhoop. In zijn intens trieste Metamorphosen (een studie voor een solistisch bezet strijkersensemble van 23 stemmen) droeg Strauss het Duitsland van Goethe en Beethoven te grave. Beethovens Treurmars uit de Derde Symfonie wordt zelfs letterlijk geciteerd. Niet minder berustend, maar veel lyrischer van karakter, is het kamermuzikale Voorspel waarmee Strauss’ laatste opera Capriccio (1942) opent. Dit strijkerssextet klinkt hier als een amoureuze verjaardagsgroet van de componist Flamand aan de gravin Madeleine.

Eind april 1945 arriveerden de geallieerden in Garmisch. De militaire officieren gedroegen zich opmerkelijk hoffelijk tegenover de componist. Voor één van hen, de Amerikaanse hoboïst John De Lancie, componeerde Strauss zelfs een hoboconcert. Het werk maakt een melodisch ongecompliceerde indruk, en toch was ook dit een late vrucht van een lang en arbeidzaam leven. De orkestratie hield Strauss opvallend sober, wat in toenemende mate een kenmerk was geworden van zijn orkestrale schrijfwijze.
audio fragmenten
Beethovens Treurmars
Metamorphosen
Sextet uit Capriccio
Concert voor hobo
Tweede Hoornconcert
De dirigent Strauss De dirigent Strauss
bekijk ook deze wijzers
klassiek
Ballet 1600-1900
Het ballet kent een rijke geschiedenis. Veel belangrijke componisten hebben zich met het genre beziggehouden. Lees meer over de muziek en de ontwikkeling van de dansvorm in deze webwijzer.
populair
Nederlandstalige muziek
Webwijzer over het Nederlandstalige lied. Van middeleeuwse volksliedjes tot moderne hits, van satirisch cabaret tot licht amusement en van serieuze poezie tot meezing-refreintjes.