Waar besteedde Ate Doornbosch een groot deel van zijn leven aan?
Onderzoek naar middeleeuwse instrumenten
Onderzoek naar Nederlandstalige volksliedjes
Onderzoek naar Brabantse familiegeschiedenissen
Onderzoek naar bomen, voornamelijk de groene linde
onderwerpen
Vroege symfonische gedichten
Zijn periode in Meiningen als Hofmusikdirector van oktober 1885 tot april 1886 was cruciaal voor Strauss’ muzikale ontwikkeling. Dankzij Hans von Bülow en Alexander Ritter had hij kennisgemaakt met de moderne muziek van Brahms, Wagner en Liszt. In 1886 kreeg Strauss een aanstelling als derde dirigent aan de Hofoper in zijn geboortestad München. Officieel gezien was dit een promotie, maar na de grote vrijheid in Meiningen diende Strauss zich te schikken naar de regels van het hiërarchische conservatieve instituut en kreeg hij te maken met tegenwerking van dirigenten die niets van zijn muziek moesten hebben. De talentvolle tweeëntwintigjarige jongeman was echter zelfverzekerd en brutaal genoeg om zich daar niets van aan te trekken.

Met name Liszts symfonische gedichten inspireerden hem tot het experimenteren in hetzelfde genre, waarbij hij ook Liszts motto tot de zijne maakte: ‘nieuwe ideeën vragen om nieuwe vormen’. Na de  vierdelige concertfantasie Aus Italien als programmatisch opstapje probeerde hij voor zijn eerste volwaardig symfonisch gedicht zo’n nieuwe vorm te vinden. Hij koos hiervoor de korte en bloederige tragedie Macbeth van Shakespeare. Hij stuurde de in 1888 voltooide partituur naar zijn mentor Hans von Bülow, maar na diens kritiek zette hij zich aan diverse grondige revisies en het zou tot 1892 duren voor hij definitief tevreden was.

Nauwelijks acht maanden na de eerste versie van Macbeth voltooide Strauss zijn volgende symfonische gedicht Don Juan (1888). Hierin vond hij eindelijk zijn eigen onmiskenbare stijl. De première was een groot succes en gaf hem direct internationale erkenning als Duitse modernist. Het controversiële verhaal over de notoire vrouwenversierder Don Juan, zijn amoureuze escapades en zijn ondergang werd in het eendelige werk sprankelend weergegeven met karaktervolle thema’s, een verbluffend knappe orkestratie en een slimme toepassing van muziekstructuren.

Hoewel Wagners weduwe Cosima een bewonderaar was van Strauss, vond ze het onderwerp en de expliciete expressie in Don Juan aanstootgevend. Het contrast met Strauss’ volgende symfonische gedicht Tod und Verklärung (1889) kon niet groter zijn. Strauss bedacht het metafysische onderwerp zelf, en pas na voltooiing van zijn compositie vroeg hij zijn vriend Alexander Ritter er een gedicht bij te schrijven. In het eendelige werk schildert Strauss het sterfbed van een kunstenaar, bij vlagen door pijnen gekweld, die zijn leven herinnert vanaf zijn onbezorgde kindertijd via een gepassioneerde jeugd tot zijn ouderdom. Als hij uiteindelijk sterft vindt zijn ziel verlichting. Hoewel de Engelse criticus Ernest Newman Strauss’ muziek omschreef als veel te luidruchtig en spectaculair om bij te sterven, zou Strauss op zijn eigen sterfbed tegen zijn schoondochter gezegd hebben: ‘Het is grappig, Alice, sterven is net zoals ik het componeerde in Tod und Verklärung’.

Pas zes jaren later zou Strauss weer nieuwe symfonische gedichten schrijven. Beduidend langer, voor nog groter orkest en met nog grotere vaardigheid in toonschildering.
audio fragmenten
Macbeth
Don Juan
Don Juan
Tod und Verklärung
Tod und Verklärung - dirigent Strauss
Richard Strauss in 1888 Richard Strauss in 1888
Beiers landschap - Albert Bierstadt Beiers landschap - Albert Bierstadt
bekijk ook deze wijzers
klassiek
Frederic Chopin
Wie Chopin zegt, zegt piano. Zijn kunst was een mix van sensitiviteit, expressie en virtuositeit zoals die maar zelden geëvenaard is.
populair
Soul
Soul is misschien wel het grootste geschenk dat de zwarte Amerikanen gaven aan de rest van de wereld. Deze webwijzer vertelt hoe deze muziek ontstond en hoe groot de invloed van soul was op andere muziek.