De belangrijkste balletcomponist ten tijde van Lodewijk XIV was:
Beauchamps
Molière
Lully
Rameau
onderwerpen
Vroege symfonische gedichten - vervolg
In september 1889 accepteerde Strauss een aanstelling als tweede dirigent aan het Hoftheater in Weimar. Sopraan Pauline de Ahna, een leerlinge, ging met hem mee. Strauss trouwde deze temperamentvolle dochter van een hoge generaal in september 1894, vlak voordat hij opnieuw in dienst kwam als dirigent bij de Hofopera in München. Hij ontwikkelde zich snel tot een succesvol en veelgevraagd dirigent in diverse Duitse steden, Europese landen en zelfs Rusland. Tijdens zijn tweede periode in München componeerde hij vier symfonische gedichten: Till Eulenspiegels lustige Streiche (1895), Also Sprach Zarathustra (1896), Don Quixote (1898) en Ein Heldenleben (1898).

Till Eulenspiegels lustige Streiche (1895) groeide uit tot Strauss’ succesvolste en meest uitgevoerde orkeststuk. Over dit ondeugende personage uit een Middeleeuwse volksverhaal wilde hij aanvankelijk een opera schrijven, maar verder dan een schets kwam hij niet. De ondertitel bij het eendelige humoristische orkestwerk Till Eulenspiegel was ‘rondovorm voor groot orkest’. Weliswaar op onconventionele wijze; Tills stoute avonturen worden geaccentueerd door twee Till-thema’s. De schalkse deugniet verstoort marktlui, steekt verkleed als priester een spottende preek af, flirt met meisjes, discussieert met leraren, ontsnapt, wordt gearresteerd en veroordeeld tot de galg.

Wereldberoemd werd het begin van Also Sprach Zarathustra (1896) toen Stanley Kubrick het gebruikte in de soundtrack voor zijn film 2001: A Space Odyssey in 1968. Dit werd Strauss’ grootste en meest ambitieuze symfonische gedicht tot dan toe. De filosofie van Nietzsche sprak de agnost Strauss aan: de mens moet zijn lot in eigen hand nemen zonder geloof in een hiernamaals. Vrijelijk geïnspireerd op Nietzsches gelijknamige boek schetst Strauss in acht aaneensluitende delen de evolutie van het menselijk ras. Het overkoepelende thema is het onoplosbare conflict tussen Natuur (toonsoort C groot) en Mensheid (toonsoort B groot).

Strauss vond dat twee composities over (anti-)heldendom bij elkaar hoorden als twee zijden van dezelfde munt: Don Quixote (1898) en Ein Heldenleben (1898). De ondertitel van Don Quixote is ‘Phantastische Variationen über ein Thema ritterlichen Charakters’. Het symfonisch gedicht voor solocello (personage Don Quixote), solo-altviool (Sancho Panza) en groot orkest is gebaseerd op episodes uit Cervantes’ literaire meesterwerk Don Qijote de la Mancha. Met vernuftige melodische, harmonische en orkestrale vondsten geeft Strauss expressie aan de komische reisavonturen van een oude edelman die zich een dolende ridder waant. Sommige critici vonden echter dat Strauss de grens van de goede smaak overtrad met zijn blatende schapen en suizende molenwieken.

Ook het autobiografisch gekleurde Ein Heldenleben (1898) gaf aanleiding tot veel kritiek. Talrijke critici veroordeelden dit symfonische gedicht als schaamteloze zelfverheerlijking van de componist. Volgens hun interpretatie schetste Strauss in de doorgecomponeerde zes delen zichzelf als held, de critici als zijn tegenstanders, zijn vrouw Pauline als gezellin, zijn oorlogsdaden, zijn vredeswerken (citaten uit vorige symfonische gedichten!) en het zich terugtrekken uit de wereld. Voor het gemak vergaten de critici dat Strauss naast een recalcitrante en zelfverzekerde houding ook beschikte over  humor en zelfspot. Op een dieper niveau herken je opnieuw de Nietzscheaanse strijd tussen het individu met zijn innerlijke en uiterlijke werelden; en de diepgaande liefde voor een huiselijk gezinsleven.

Muziekcriticus Eduard Hanslick had het goed gezien: Strauss’ symfonische gedichten leken op muziekdrama’s. Met Strauss’ aanstelling in 1898 als dirigent bij de Berlijnse Hofoper ging hij een nieuwe fase in, waarin hij zich voornamelijk ging wijden aan het schrijven van opera’s.
audio fragmenten
Till Eulenspiegels lustige Streiche
Also sprach Zarathustra - Einleitung
Also sprach Zarathustra - Von den Freuden und Leidenschaften
Don Quixote - thema personages
Don Quixote - gevecht met schapen
Ein Heldenleben
Don Quixote - Agostini Don Quixote - Agostini
bekijk ook deze wijzers
populair
Soul
Soul is misschien wel het grootste geschenk dat de zwarte Amerikanen gaven aan de rest van de wereld. Deze webwijzer vertelt hoe deze muziek ontstond en hoe groot de invloed van soul was op andere muziek.
populair
Elektronische muziek in vogelvlucht
Elektronische muziek bestaat nog maar kort. In slechts een aantal decennia zijn er echter veel elektronische genres ontstaan die behoorlijk uiteenlopen. Van musique concrête tot aan dubstep!