Terug naar boven

Muzikale wereldreis (2): Joik

Muziekweb begint met een nieuwe serie waarbij we kriskras de wereld over reizen. We stoppen overal om ter plaatse een unieke, lokale muziekstijl onder de loep te nemen. De tweede stop is in Lapland, een groot gebied in het noorden van Scandinavië. In dit bar koude gebied wisten eeuwenlang de Saami te overleven, nomaden die woonden in tenten en leefden van rendierkudden. Hun joik-zang is een van de oudste muziekvormen in Europa.

Jufanas fran Kaukokeino (track 189) - Nils Hotti

Een waardevolle bron van authentieke joik is het lijvige album Jojk: A presentation of Saami Folkmusik (3 cd’s en een boek). Rond 1953 trokken enkele Zweedse etnomusicologen naar het noorden om daar joiks op tape vast te leggen. Het was toen niet gemakkelijk om mensen over te halen joiks voor hen te zingen. Allereerst omdat joiks meestal buiten in de natuur gezongen werden, niet voor publiek maar tijdens het werken of reizen. Ten tweede omdat joiks heel persoonlijk, intiem waren; niet bedoeld voor buitenstaanders. En tenslotte omdat er een taboe op lag: joiken werd als zondig beschouwd door christelijke missionarissen. Vanwege de heidense oorsprong en anders wel vanwege de associatie met dronken Saami die onbehoorlijke joiks zongen. Met de hulp van lokale Saami wisten de etnomusicologen echter vertrouwen te winnen en konden zo veel waardevolle opnamen maken.

Duhat eallun duottar ealla, door Nils-Aslak Valkeapää

Een joik is improviserende zang die de essentie bezingt van iets of iemand: een landschap (berg, meer), dier (rendier, wolf, beer) of mens (voorouder, vriend, geliefde). Klank is belangrijker dan woorden, sommige joiks zijn zelfs woordeloos (vocalisaties). De essentie van het onderwerp wordt muzikaal opgeroepen via korte melodische en ritmische motieven die herhaald worden. De joik is een expressiemiddel dat mensen helpt herinneren met de daar bijbehorende intense emoties.

Gierran [Enchantment], door Wimme Saari

Grotendeels dankzij tape-opnamen konden latere generaties de traditionele joik-zang bestuderen. De Finse joik-zangers Nils-Aslak Valkeapää en Wimme Saari werden belangrijke pleitbezorgers voor het behouden van de Saami-taal en cultuur. Niet op een conservatieve manier, maar juist door met de tijd mee te gaan. Ze moderniseerden de joik door het toevoegen van een instrumentale begeleiding. Ook vermengden ze joik met andere genres als pop, rock en andere wereldmuziekstijlen.

Van de Saami-artiesten is de Noorse zangeres Mari Boine wereldwijd het bekendst geworden. Ze is geen joik-zangeres, maar de joik is wel een inspiratiebron voor haar. Wat haar vooral aanspreekt is het sjamanistische aspect. De muziek helpt in contact te komen met het bovennatuurlijke, met spirituele en helende energieën.

Idjagiedas [In the hand of the night], door Mari Boine

Skáidi bestaat uit de joik-zangeres Inga Juuso en de jazz contrabassist Steinar Raknes. Deze combinatie levert een leuk voorbeeld op van een vermenging van stijlen. Het album werd uitgebracht op het label Dat, dat repertoire uitbrengt van Saami-artiesten.

Headjaluohti [Wedding yoik], door Skáidi

We besluiten met een luistervoorbeeld van de jongste Saami-generatie, de Noorse band Adjágas die in 2004 is opgericht door de twee joikers Sara Marielle Gaup en Lawra Somby.

Leaikás seahkat, door Adjágas