De Friese taal is een belangrijke inspiratiebron voor de avontuurlijke singer-songwriter en theatermaker Nynke Laverman. Samen met producer en slagwerker Sytze Pruiksma maakt ze al meer dan 20 jaar genre overschrijdende, stemmige muziek met poëtische teksten in de Friese taal. Laverman heeft de gave luisteraars te raken met haar gevoelige en warmbloedige stem.
Hieronder volgt een korte bespreking van haar albums, die op muziekweb te beluisteren zijn.
Op haar debuutalbum Sielesalt (2004) zingt de Friezin verrassend genoeg fado muziek, een weemoedige muziekstijl uit Portugal. Als tiener was ze diep geroerd door de zang van de Portugese zangeres Dulce Pontes. Het album Cristina Branco Canta Slauerhoff (2000) bracht Laverman op het idee om de Nederlandstalige gedichten van de Friese dichter Slauerhoff te vertalen naar het Fries en hiermee een theaterconcert te maken. Als actrice bij het Friese theatergezelschap Tryater ontstaat zo het programma Sielesâlt, dat uitstekende kritieken oplevert. Lavermans debuutalbum Sielesâlt bevat acht nummers uit dit theaterprogramma
Laverman wil zich echter niet beperken tot fado alleen. Voor haar tweede theatervoorstelling reist ze samen met de Friese dichter Albertina Soepboer af naar Mexico. De Mexicaanse cultuur staat bol van heftige tegenstellingen als dood en leven, ellende en vitaliteit, wanhoop en hoop, opbloeiende en afstervende liefde en verlangen naar liefde en wijsheid. In het theaterprogramma en gelijknamige album De Maisfrou (2006) zingt Laverman de prachtige gedichten van Soepboer, op muziek gezet door Laverman & comboleden, Tiago Machado, Theo Nijland, Wende Snijders, Fernando Lameirinhas en anderen. Naast de melancholieke fado klinken nu ook samba, tango en flamenco.
Voor haar derde project Nomade (2009) trekt Laverman nog verder de wijde wereld in. Ze reist met de Transsiberië Express naar het oosten en leeft een maand lang bij een nomadenfamilie op de uitgestrekte steppen van Mongolië. De Mongoolse cultuur inspireert haar bij het schrijven van haar liedteksten. Voor het eerst schrijft Laverman alle teksten en muziek zelf, onder meer in samenwerking met gitarist Ward Veenstra. De muziek klinkt ruiger dan op haar vorige albums, met meer beats en soms zelfs elektronische muziek. De instrumentatie is zeer afwisselend, naast bijzondere instrumenten als marimba en dulcimer horen we ook regelmatig strijkers en blazers.
Ondanks haar Friestalige liedjes weet Laverman met haar warmbloedige vertolking zelfs buitenlandse artiesten te raken. De Spaanse producer en gitarist Javier Limón werkt graag mee aan haar vierde studioalbum Alter (2013). Het album wordt in Spanje opgenomen, het land van de flamenco en de ‘duende’. Limón begeleidt haar op flamencogitaar, bouzouki en ud en ook andere Spaanse musici spelen mee. Afgezien van een vrije vertaling van I’m Going By van Lhasa de Sela vertolkt Laverman haar eigen teksten en muziek. In verschillende talen betekent ‘alter’: altaar, veranderen, ander. Laverman bezingt transformerende gebeurtenissen als geboorte, huwelijk en dood. Vol overgave aan het continu veranderende leven en de verbondenheid met mens en natuur.
De natuur is de grote inspiratiebron op Lavermans vijfde album Wachter (2016). Met de uil op de cover en een lange ode aan de bosuil, verhaalt de singer-songwriter hoe deze vogel als geen ander de kunst van het wachten verstaat. Wachten, niet direct willen sturen of ingrijpen is ook voor de mens een zinvolle levenshouding. In poëtische en zinnelijke Friese teksten bezingt Laverman haar overgave aan leven én sterven. Stampend van uitbundige levenslust tot kalm genietend van zinnelijke liefde tot een verstild loslaten van het leven. Lavermans zang wordt voorzien van een spannende, rijke instrumentatie door echtgenoot Sytze Pruiksma (piano, marimba, dulcimer, drums, samples) en warme strijkersklanken van celliste Geneviève Verhage.
Noodgedwongen door de corona lockdown ontstaat het veelomvattende, creatieve project Plant (2021). Vanaf november 2020 brengt Laverman online elke maand een nieuw liedje uit, vergezeld van een videoclip van Douwe Dijkstra en een podcast waarin ze in gesprek gaat met wetenschappers, filosofen en kunstenaars. Het centrale thema is de verstoorde relatie tussen mens en natuur. Voor de nomaden in Mongolië is alles gelijkwaardig: een mens is niet meer dan een steen, rivier of boom. Alles is bezield. Laverman wenst dat we meer naar deze waarden gaan leven, met besef van onze kwetsbaarheid en respect voor de aarde. De muziek op het gelijknamige album Plant is als een indringende muzikale trip. Met Sytze Pruiksma creëert Laverman 11 songs in een filmische, surreële sfeer. Ze zingt zowel in het Engels als in het Fries en gebruikt zelfs ‘spoken word’.
(SvdP)
