Meta-liedjes vormen een bijzonder onderwerp in de muziekgeschiedenis. Het zijn nummers die niet alleen een verhaal vertellen, maar ook reflecteren op het creatieve proces zelf. Ze gaan bijvoorbeeld over het schrijven van een lied, over de kracht van muziek, of over de manier waarop een nummer bij de luisteraar binnenkomt. We lichten verschillende voorbeelden uit — van Sara Bareilles’ verzet tegen de druk van een platenmaatschappij tot Billy Joels observaties achter de piano in een bar — om te laten zien hoe artiesten muziek gebruiken om over muziek zelf te vertellen. Een inkijkje in de relatie tussen artiest, lied en publiek.
Het nummer Love Song staat op Sara Bareilles’ tweede album Little Voice (2007). Dat album brengt ze uit op Epic Records. De platenmaatschappij is echter van mening dat Bareilles’ debuut Careful Confessions (2004) te weinig radiovriendelijk materiaal bevat. De singer-songwriter werd daarom onder druk gezet om een commerciële liefdesballade te schrijven. Daar had zij geen zin in en in plaats daarvan schreef ze een nummer over het níet willen schrijven van zo’n lied. Grappig genoeg werd het een wereldhit en betekende dit voor Bareilles haar grote doorbraak.
Na het succes van Madonna’s album Ray of Light (1997), werkt de zangeres voor haar album Music (2000) samen met producer Mirwais Ahmadzaï, die haar geluid verrijkt met futuristische electro-pop. Madonna wilde clubcultuur en dance vieren op haar album en schreef daarom het nummer Music. Het gelijknamige album gaat daarom letterlijk over de kracht van muziek zelf. In de tekst wordt de verbindende kracht van muziek bezongen.
Killing Me Softly With His Song werd voor het eerst in 1971 uitgebracht. Het nummer is gecomponeerd door Charles Fox en geschreven door Norman Gimbel en Lori Lieberman. Lieberman kreeg er echter geen credits voor en bracht later dat jaar haar eigen versie uit, zonder al te veel succes. In 1973 kwam Roberta Flack met een versie, die het wel tot de hitlijsten wist te schoppen. In 1996 bracht Lauryn Hill samen met de Fugees een hiphop-versie uit, wat het tot nummer 1-hit schopte in maar liefst 20 landen. En zo zijn er nog tal van versies van dit meta-nummer, dat gaat over een lied dat zo persoonlijk voelt dat het lijkt alsof de zanger(es) met dit nummer diens eigen levensverhaal vertelt.
Begin jaren 70 werkte Billy Joel als huispianist bij de Executive Room, een bar in Los Angeles. Met zijn werk als pianist weet hij zijn publiek even aan de realiteit te laten ontsnappen. Hij schrijft daarom het nummer Piano Man, dat over zijn eigen ervaring als barpianist gaat en over het proces van muziek maken. Het lied beschrijft onder meer hoe muziek als een troostende en verbindende factor kan werken. Daarnaast heeft hij het over ‘John at the bar’ en ‘the real estate novelist’, die gebaseerd zijn op echte stamgasten die hij destijds ontmoette.
Het nummer Getting in Tune werd geschreven door Pete Townshend tijdens een periode waarin hij zich veel bezig hield met spirituele en filosofische vragen. In dit nummer gebruikt hij muziek als metafoor voor zelfontwikkeling, maar ook hoe het afstemmen van verschillende noten parallel loopt aan het afstemmen van emoties, intenties en identiteit. Het nummer staat op het album Who’s Next (1971), dat als hoogtepunt binnen de rockgeschiedenis wordt beschouwd.
Jasper van Quekelberghe
