Tijdens de queergeschiedenismaand staan we stil bij hoe queerness door de jaren heen steeds zichtbaarder is geworden, maar tegelijkertijd welke stappen er nog gezet moeten worden voor meer acceptatie. Muziek is door de tijd gebleken als een spreekbuis voor het uiten van queerness en heeft de zichtbaarheid en acceptatie vergroot. Punk draagt daar al 50 jaar aan bij.
Veel muziekstromingen worden hiermee veelvuldig geassocieerd, bijvoorbeeld de flowerpower-tijd, disco en de rave-scene. Punk is waarschijnlijk niet het eerste genre waaraan wordt gedacht als het gaat om queerness, maar juist de vooropgestelde eigenheid en de punk-ethos hebben veel ruimte gecreëerd voor het uiten van queerness en het breken van genderbinairiteit. Of zoals de Tom Robinson Band al in 1978 zong:
‘Sing if you’re glad to be gay
Sing if you’re happy that way’
Fragment van de dvd Jayne County and The Electric Chairs - Man Enough To Be A Woman
Jayne County is hiervan een mooi voorbeeld. Als eerste open transvrouw in de rock 'n roll-scene brak zij menig stigma over hoe ‘mannen en vrouwen’ naar een maatschappelijke standaard moeten zijn. Een makkelijke route naar het podium was het voor haar niet: Als jonge Beatle-fan in Atlanta kreeg ze veel stigmatiserende opmerkingen te verwerken vanwege haar lange haren. Fysiek geweld naar ‘mannen’ die zich voordoen als vrouwen was heel gewoon in conservatief Amerika. Ook verloor ze haar baan, haar werkgever ontsloeg haar naar aanleiding van een politiemelding dat zij een ‘travestiet’ zou zijn.
County vertrok naar New York en kwam daar in aanraking met de queerscene rond Andy Warhol en zijn Factory-kliek. Dit leidde tot het spelen in Jackie Curtis’ toneelstuk Femme Fatale (naast een jonge Patti Smith) en later in Warhol’s Pork. Geïnspireerd door Iggy Pops proto-punk ging County zelf muziek maken en inspireerde ze met haar hele doen en laten grootheden als David Bowie.
Midden jaren 80 ontpopt zich de queercore binnen de vele subculturen van de punkstroming. Queercore is een sociaal-culturele stroming die zich afzet tegen homofobie en een cultuur-brede stroming die naast muziek ook zine’s, kunst en film omvat. De beweging ontstaat in Toronto waar G.B. Jones en Bruce LaBruce het queer punkzine J.D.s beginnen. Jones en LaBruce zetten zich af tegen de stereotiepe masculine punkscene en grijpen terug naar de oude punk-ethos waarin iedereen zichzelf mag zijn. De zine-cultuur verspreidt zich verder over het Amerikaanse continent en inspireert gaandeweg bands zoals The Glee Club, Good Grief, Tribe 8, Bikini Kill, Pansy Division en 7 Year Bitch. Queercore is ook vandaag de dag nog een relevant genre waar veel bands zich mee identificeren.
Ook tegenwoordig is punk zeker nog niet dood, sterker nog het is meer ‘alive’ dan het in jaren is geweest. In Nederland groeit er weer een vloedgolf aan nieuwe punkbands. Veel van deze bands schrijven vanuit een verzet tegen de huidige staat van de wereld. Hierbij is veel ruimte voor de onderwerpen die spelen bij deze jonge generatie. Het voortbestaan van de wereld staat op het spel en veel normen en blokkades die doorbroken zijn, worden in rap tempo weer teruggedraaid. Dit heeft een jonge stroom aan punkmuziek ontketend. Geen wonder dat de club EKKO in Utrecht de afgelopen jaren het festival Beware of Banshees organiseert. Zoals het festival zelf omschrijft is het ‘A loud festival smashing gender norms.’ In de line-up van de afgelopen editie stonden onder andere C'est Qui? en Crybabies.
Punk, dat 50 jaar werd in 2026, won een eigen plek als protestbeweging in de geschiedschrijving en het zal ook blijven bijdragen aan de queergeschiedenis.
Timo Vermeer
