De jaren dertig van de vorige eeuw werden overschaduwd door de economische crisis en het opkomende fascisme. De tentoonstelling Jazz-jaren: mensen, migratie en muziek in Amsterdam, 1930-1939 in Stadsarchief Amsterdam belicht de bloeiende jazz-scene die het grauwe decennium muzikaal kleur gaf. Met bijzonder archiefmateriaal richt de multimediale tentoonstelling zich op muzikanten die uit de Verenigde Staten, Suriname en Oost-Europa naar Amsterdam kwamen.
Eén van hen was Kid Dynamite, die vanuit Suriname als verstekeling aan boord van het schip De Cottica naar Amsterdam kwam. De jonge tenorsaxofonist groeide uit tot een belangrijke speler in de vroege jazzscene in Nederland. Toen de grootse Coleman Hawkins hem voor het eerst hoorde spelen, riep hij volgens de documentaire Surinaamse swing op de Zeedijk “tell the people, this guy is alright!” Het leidde tot een nauwe samenwerking, waarbij Kid Dynamite Hawkins zag als zijn muzikale vader.
Hawkins was één van de vele Amerikaanse jazzmuzikanten die door de jaren heen hun weg naar Amsterdam vonden. Ook al was dat in zijn geval deels noodgedwongen: hij moest zijn Europese tournee in 1935 staken nadat Duitsland hem op grond van de nieuwe nationaal-socialistische richtlijnen geen toestemming gaf om de grens over te steken. Hij bleef vier jaar in Nederland, waar hij platen opnam met het Nederlandse orkest The Ramblers en de eveneens in Amsterdam gevestigde pianist Freddy Johnson.
Grote namen als Louis Armstrong, Duke Ellington en Cab Calloway traden in de jaren dertig op in Amsterdam. Met een nieuw boek richt Jazz-jaren zich juist op belangrijke - en vaak vergeten - vrouwen in jazz, onder wie Rosie Poindexter, Alma Braaf en Clara de Vries. Er wordt ook teruggeblikt op een optreden van de iconische danseres en zangeres Joséphine Baker in 1932: "Baker wordt bewonderd om haar spel met Afrikaanse stereotypen op het podium. Toch beschrijven recensenten haar kunst vanuit hun eigen denkbeelden vaak in racistische termen,” is te lezen in het nieuwe boek. Baker bleef haar hele leven strijden tegen racisme.
De tentoonstelling Jazz-jaren vertaalt het thema van ‘mensen, migratie en muziek’ ook naar nieuwe generaties met een reeks optredens. Dat gebeurt onder meer met een vertolking van jonge Surinaamse musici onder leiding van componist en bassist Vincent Henar van Fra Fra Sound, dat in 2006 een Kid Dynamite tribute uitbracht. Daarnaast treedt de Jazz Jaren Huisband op, bestaande uit Glenn Gaddum, Franklin Caesar, Pierre Duncan en Eddy Veldman.
De tentoonstelling ‘Jazz-jaren: mensen, migratie en muziek in Amsterdam, 1930-1939’ is tot en met zondag 13 september 2026 te zien in Stadsarchief Amsterdam.
[Foto - Gemeente Amsterdam Stadsarchief]
Danny Veekens
