In de dood is iedereen gelijk, al doen pronkgraven en mausoleums anders vermoeden. Op de begraafplaats Oud Eik en Duinen in Den Haag vonden vele beroemdheden hun laatste rust, onder wie de schrijver Louis Couperus en de politicus Willem Drees. We maken een rondgang over de Haagse ‘Père Lachaise' en staan stil bij een paar muzikale grootheden en cultuurdragers.
Oud Eik en Duinen ligt aan de historische weg van het kloosterdorp Loosduinen naar het Haagse Binnenhof. De kapel op Oud Eik en Duinen behoort met de Ridderzaal tot de oudste locaties van Den Haag, als twee punten van een ellips van waaruit de stad zich heeft ontwikkeld. De restanten van de kapel ter nagedachtenis aan Floris IV zijn nog steeds te zien. In die tijd was niet het geld, maar het mysterie aan inflatie onderhevig. Vandaar dat men hier een splinter vereerde, zogenaamd van het kruis waaraan Christus is gestorven.
Peter van Anrooy
Peter van Anrooy componeerde in 1900 een orkestrapsodie over het lied van Piet Hein en de Zilvervloot. Alleen dat al was voldoende geweest voor zijn postume roem. Maar hij maakte eveneens geschiedenis omdat hij in 1937 weigerde het nazistische Horst Wessellied te dirigeren ter gelegenheid van het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard. Hij werd op staande voet ontslagen door koningin Wilhelmina. Prins Bernhards broer Aschwin, een kenner van Aziatische kunsten, werd trouwens ook begraven op Oud Eik en Duinen.
Johanna Bordewijk-Roepman
Ook het artistieke echtpaar Bordewijk vond haar rustplaats op Oud Eik en Duinen. F. Bordewijk (officiële auteursnaam) was een van onze bekendste romanschrijvers. Zijn echtgenote Johanna Bordewijk-Roepman was componist. Beiden hadden tijdens de oorlog geweigerd om lid te worden van de Kultuurkamer. Bordewijk-Roepmans Pianosonate klonk daarom ondergronds tijdens illegale huisconcerten. Dankzij het bombardement door de geallieerden op het Haagse Bezuidenhout raakte de Bordewijks alles kwijt. Na de bevrijding werd Bordewijk-Roepmans muziek regelmatig uitgevoerd, hoewel ze feitelijk autodidact was. Toch werd ze nooit zo beroemd als haar echtgenoot.
Abraham Kuyper
De staatsman Abraham Kuyper is een van de beroemdste doden op Oud Eik en Duinen. Als journalist schreef hij over van alles en nog wat, dus ook over muziek. Niet dat dat veel voorstelde. De gereformeerde voorman, architect van de verzuiling, vond echter dat kunst, wetenschap en politiek een eigen plek hadden in de moderne wereld, los van de kerk. Dit feitelijk liberale mandaat stond haaks op de cultuurpolitiek van de latere PvdA-minister Gerardus van der Leeuw (zie verderop). In de tijd van Kuyper was het de organist Jan Zwart die de muzikale geschiedenis van het Nederlandse calvinisme in kaart bracht.
Gerardus van der Leeuw
Is de dodencultus van Oud Eik en Duinen vergelijkbaar met de voorouderverering van Afrikaanse en Aziatische culturen? Godsdienstwetenschapper en kortstondig PvdA-minister Gerardus van der Leeuw had op die vraag een antwoord kunnen geven. Hij schreef even makkelijk over prehistorische rotstekeningen en de Egyptische oudheid als over Bach, Beethoven en Wagner. Hij was een pionier op het terrein van de kerkmuziek en de liturgie. Ondanks, of dankzij zijn bevoogdende cultuurpolitiek werd hij door kunstenaars op handen gedragen. Zo kreeg Anthon van der Horst, de dirigent van de Nederlandse Bachvereniging, in 1948 een eredoctoraat. Zijn mooiste boektitel? In den Hemel is eenen Dans. Zijn mooiste uitspraak? ‘Kunst vertelt ons niets over het leven, maar zij vertelt ons iets over het Leven, waarvan ook het leven ons iets vertelt.’
Willem Mudde
Ook organist en liturgievernieuwer Willem Mudde werd begraven op Oud Eik en Duinen. Uitgerekend tijdens de bezetting ging hij naar Berlijn om de kerkmuzikale vernieuwingen rond Ernst Pepping en Hugo Distler te bestuderen. Muddes agressieve, anti-sentimentele polemiek had veel invloed op de Nederlandse kerkmuziek, maar zorgde ook voor ongemak. Organist Jan Hage schreef een proefschrift over Willem Mudde.
Johannes Verhulst
Johannes Verhulst werd geboren en getogen als Hagenaar. In Leipzig verkeerde hij in de kringen van Mendelssohn (zijn leraar) en Schumann (zijn vriend). Bij terugkeer in Nederland bekleedde hij meerdere invloedrijke functies. Zo leidde hij de Hofkapel en de Haagse Diligentia. Hij ging echter niet mee met het nieuwste van Wagner, waardoor men hem ouderwets ging vinden. Hij stierf als een verbitterd man. En dat terwijl zijn nalatenschap inmiddels goed vertegenwoordigd is op cd. Zo verscheen in 2003 een album met de fraaie Mis op.20, nota bene de eerste concertante mis uit de Nederlandse geschiedenis.
Johan Wagenaar
De in Utrecht geboren Johannes Wagenaar blies zijn laatste adem uit in Den Haag. Willem Pijper en Jacob van Domselaer waren zijn leerlingen. Wagenaars vader was een welgestelde jurist, zijn moeder een arme dienstbode. De buitenechtelijke afkomst belemmerde Wagenaars leven en carrière, eens te meer omdat vader en moeder elkaar bleven zien zonder met elkaar te trouwen. De inmiddels vergeten cantate De Schipbreuk was lange tijd Wagenaars grootste succes. Wagenaar wordt nu vooral herinnerd vanwege zijn levendige orkestouvertures, zoals Cyrano de Bergerac en De Getemde Feeks.
Hans Jacobi
Foto - Peter van Anrooy
