Terug naar boven

Playlist+ Blues op Bezoek: de ontvangst van de Afro-Amerikaanse blues in Nederland

Naar aanleiding van zijn boek Blues op Bezoek dook blueskenner Wim Verbei in de bluescollectie van muziekweb.nl.

  1. Johnny B. Goode Chuck Berry
  2. A big hunk o' love Elvis Presley
  3. Big Bill talks on folk songs Big Bill Broonzy
  4. Going down the road feeling bad Big Bill Broonzy
  5. Della mae John Lee Hooker
  6. You shouldn't do it Sleepy John Estes & Yank Rachell
  7. Louise Robert Pete Williams
  8. Aberdeen blues Bukka White
  9. Got a letter this morning Son House
  10. How blue can you get B.B. King
  11. Wee wee baby Muddy Waters & Willie Dixon & Buddy Guy
  12. Last night's dream Sunnyland Slim & Johnny Shines
  13. Cat squirrel Doctor Ross
  14. Woman across the river Freddie King
lees meer
In mei 2024 verscheen bij Uitgeverij IndeKnipscheer het boek Blues op Bezoek, geschreven door Wim Verbei. Ondertitel: De ontvangst van de Afro-Amerikaanse blues in Nederland. Het boek bevat tevens een kroniek van de zwarte blues in Nederland 1877-1980.

Blueskenner en muziekjournalist Wim Verbei schreef zo’n zes jaar aan Blues op Bezoek waarin hij met veel details en mooie anekdotes de komst van legendarische zwarte bluesartiesten als Big Bill Broonzy en John Lee Hooker naar Nederland beschrijft. Hij was er zelf bij in 1967 tijdens het derde American Folk Blues Festival in Scheveningen (miste tot zijn eeuwige spijt de tweede voorstelling in Amsterdam die dag) en zag daar onder andere Bukka White en Son House spelen. Daarna lieten de blues hem niet meer los en schreef hij hierover in onder andere het muziekblad OOR en nog steeds in De Blueskrant.

Speciaal voor muziekweb.nl dook Verbei in onze catalogus en stelde hij een Playlist+ samen die begint met zijn eigen ontdekking van blues, boogie en rock ‘n-roll, en vervolgens de tijdreis maakt die hij in zijn boek volgt. Een Playlist+ vol stomende of juist hartverscheurende, maar altijd live gespeelde blues:

'In mijn boek kun je aan de hand van ooggetuigenverslagen meereizen met de achtereenvolgende generaties muzikanten en luisteraars en zie je de veranderingen in smaak, voorkeuren, opvattingen én benamingen door de jaren heen.

De Playlist+ opent met twee rock ‘n-roll-nummers die mij al in mijn jeugd op het spoor van de blues brachten. Daarna volgen live-opnamen van bluesmuzikanten die door de jaren heen in Nederland hebben opgetreden. Die live-opnamen werden overigens niet in Nederland maar elders in Europa gemaakt, maar dateren wel uit dezelfde perioden als de concerten die in ons land werden gegeven.'

Johnny B. Goode - Chuck Berry (1957)
Als zeer jeugdige tiener had ik het geluk een buurjongen te hebben die een jaar of vijf, zes ouder was dan ik. Hij stelde zijn radiotoestelletje (met standaard op de zender Radio Luxemburg) altijd flink hard af, waardoor ik al vroeg werd geconfronteerd met rock ‘n-roll en rhythm & blues. Een van mijn eerste persoonlijke hitjes. En een klassieker, door de Voyager (in 1977) zelfs de eeuwigheid ingeschoten.

A Big Hunk O’Love - Elvis Presley (1959)
Twaalf jaar oud was ik toen ik mijn eerste single kocht, deze van Elvis Presley (met op de achterkant de smartlap My Wish Come True). Wereldwijd had Elvis toen al vele hits gehad (Heartbreak Hotel, Hound Dog, Jailhouse Rock), maar in 1959 kon ik deze met mijn spaarcentjes eindelijk kopen. Net als Chucks Johnny B Goode een sterk ritmische boogie, met geweldige zang, een heerlijk achtergrondkoortje, en stevige piano- en gitaarsolo’s.

Big Bill talks on folk songs / Going Down the Road Feeling Bad - Big Bill Broonzy (1953)
In november 1952 trad voor het eerst de blueszanger en -gitarist Big Bill Broonzy in Nederland op. Radio-dj Michiel de Ruyter verzorgde later onder andere een radio-uitzending met Broonzy als gast. Pas in 2006 verschenen deze opnamen op CD, maar het zijn de allereerste opnamen die er van een Afro-Amerikaanse bluesmuzikant in Nederland gemaakt werden.

American Folk Blues Festival
Vanaf 1962 toerde jaarlijks een gezelschap van zo’n 10 à 12 Afro-Amerikaanse bluesmuzikanten onder de vlag van American Folk Blues Festival (AFBF) langs de Europese concertzalen. Hierna volgen vijf nummers die tijdens de concerten van deze gezelschappen werden gemaakt; die opnamen werden niet in Nederland gemaakt, maar overwegend in Duitsland. Ze geven wel goed weer hoe ze ook in Nederland hebben geklonken.

Della Mae - John Lee Hooker (1965)
In 1965 deed het American Folk Blues Festival voor het eerst Nederland aan, en wel op 14 oktober ’65. In de ijskoude Houtrusthal (Den Haag) brachten grootheden als Buddy Guy, Doctor Ross, Eddie Boyd en Fred McDowell de Haagse tieners (beatliefhebbers en rock ‘n-rollers) in vervoering. Populair werd met name John Lee Hooker, die er dit nummer speelde.

You Shouldn’t Do That - Sleepy John Estes, Yank Rachell (1966)
In de American Folk Blues Festivals werd steeds veel ruimte geboden aan wat oudere bluesmuzikanten. Volgens de initiatiefnemers, het Duitse organisatiebureau Lippmann & Rau, vormde het festival dan ook ‘een documentatie van de authentieke blues’. Muzikanten die in de jaren veertig of vijftig in de VS populair waren geweest, werden in de jaren zestig ‘herontdekt’ en via de American Folk Blues Festivals in Europa geïntroduceerd. Een van hen was de breekbare, in 1899 geboren zanger-gitarist Sleepy John Estes. Tijdens het AFBF ’66 werd hij begeleid door mandoline-speler Yank Rachell.

Louise - Robert Pete Williams (1966)
In het AFBF-gezelschap dat in 1966 Nederland bezocht, bevond zich ook Robert Pete Williams. Recensenten die zijn optreden in het Amsterdamse Concertgebouw bijwoonden, oordeelden dat Williams ‘de blues in zijn meest elementaire vorm’ vertolkte en hoorden hem ‘merkwaardige, trieste blues’ zingen. Zijn nummer Louise is er een goed voorbeeld van.

Aberdeen Blues - Bukka White (1967)
De editie 1967 van het American Folk Blues Festival herbergde liefst drie ‘legends’, grootheden die alle drie begin jaren dertig hun eerste plaatopnamen hadden gemaakt, in de jaren veertig en vijftig in de vergetelheid waren geraakt, en begin jaren zestig werden ‘herontdekt’. Het was een regelrechte sensatie dat ze in 1967 op de Europese en ook Nederlandse podia verschenen: Bukka White, Skip James en Son House. Aartsvaders van de blues werden ze genoemd. Hilarisch werd het optreden van Bukka White omdat hij in zijn herkenningsmelodie, Aberdeen Mississippi Blues, gedeelten ritmisch op zijn gitaar sloeg.

Got a Letter This Morning - Son House (1967)
(de titel luidt officieel Death Letter Blues)
De meest legendarische van alle muzikanten die ooit aan een AFBF deelnamen en in Nederland op een podium stonden, is ongetwijfeld Son House. Zijn foto, gemaakt op 17 oktober 1967 in een tv-studio in Hilversum, siert de cover van het boek Blues op Bezoek. Son House kreeg de titel ‘Father of the folk blues’ toebedeeld, mede omdat de niet minder legendarische Robert Johnson tot zijn leerlingen werd gerekend. ‘Blues is not a funny type of thing, blues ain’t’, vertelde Son House het publiek in het Concertgebouw in 1967. Het zijn volgens hem altijd kwesties van het hart: ‘between male and female, yeah, the blues, the real blues’.

How Blue Can You Get - B.B. King (1965)
In het spoor van de American Folk Blues Festivals kwamen halverwege de jaren zestig bluesmuzikanten van naam naar Nederland, die hun eigen bands meenamen. Een van de eerste grote meneren van de blues die we in het Amsterdamse Concertgebouw met een forse band konden aanschouwen en beluisteren was B.B. King, gitaargrootheid en voorbeeld voor vele blanke popmuzikanten die in die tijd naam maakten, zoals Peter Green van Fleetwood Mac of Eric Clapton van John Mayall & The Bluesbreakers en Cream. Soul was in die tijd populair, vandaar dat B.B. King op 20 januari 1968 in Nederland optrad onder de vlag ‘Blues is King, King is Soul’. Opnamen van dat concert zijn er naar mijn weten nooit verschenen; wel klonk hij in het Concertgebouw minder indrukwekkend als op zijn beste elpee Live at the Regal’ uit 1965. ‘How Blue Can You Get’ is een van zijn karakteristieke songs.

Wee Wee Baby - Muddy Waters (1963)
De tweede grootheid die in 1968 voor het eerst en met zijn eigen band in Nederland optrad was Muddy Waters, wel de Koning van de Chicagoblues genoemd. Muddy trad in oktober 1968 in de Rotterdamse Doelen op tijdens het Newport Jazz Festival, en wel in het onderdeel The Story of Soul. Van het gebeuren maakte de AVRO opnamen, waarvan later twee nummers op televisie werden uitgezonden. Terug te vinden in de archieven van het Instituut voor Beeld & Geluid zijn die opnamen helaas niet; wel zijn er geluidsopnamen uit die tijd waarin de sfeer van Muddy Waters live-optredens goed navoelbaar is. Deze versie van het nummer Wee Wee Baby stamt oorspronkelijk van de elpee Folk Festival Of The Blues – Live JA01345 waarop Waters samen te horen is met Willie Dixon en Buddy Guy tijdens een optreden in de Copa Cabana Club in Chicago in 1963.

Last Night’s Dream - Johnny Shines (1970)
In 1969 en 1970 kwam er geen American Folk Blues Festival-gezelschap in Nederland op bezoek. Volgens organisatiebureau Paul Acket waren er geen grote attracties meer onder de Afro-Amerikaanse bluesmuzikanten en boekte hij uitsluitend nog de blanke navolgers, zoals Canned Heat, Johnny Winter, Janis Joplin of een hele reeks Engelse bluesbands. Kleinere organisaties waagden zich wel aan het naar Nederland halen van zwarte bluesacts. Zo presenteerde de VPRO-radio op 22 maart 1970 in het Electric Centre in Haarlem een van de nog levende grootheden van de authentieke Mississippiblues, Johnny Shines. Hij was legendarisch omdat hij in de jaren dertig enige tijd met Robert Johnson had opgetrokken en door diens muziek sterk beïnvloed was. De opnamen van het concert in Haarlem liggen opgeborgen in de kluis van het Instituut voor Beeld &Geluid en schijnen daar nooit meer uit te mogen. Gelukkig zijn er opnamen van hem waarop hij precies zo klinkt als tijdens zijn optreden in Haarlem. Zoals in het nummer Last Night’s Dream, in 1968 opgenomen voor het Engelse Blue Horizon Records.

Combination Boogie - Doctor Ross (1973)
Een fenomeen en bezienswaardigheid die zowel tijdens de grote festivals als in de kleine clubs in heel Nederland te bewonderen was gedurende de jaren zeventig was Doctor Ross. Zijn bijnaam ‘The Harmonica Boss’ deed hem feitelijk te weinig eer aan, want behalve mondharmonica (dat hij in een zogenaamd ‘neck rack’ voor zijn mond droeg) bespeelde hij gitaar, hi-hat, een bassdrum met voetpedalen, terwijl hij daarbij ook nog zong. Ofwel, Doctor Ross was een ‘one-man band’. En tijdens optredens speelde hij boogies die soms wel een kwartier duurden. Cat Squirrel was een hit onder het danslustige deel van zijn publiek.

Woman Across the River - Freddie King (1975)
Echte hits, dus songs die hoog scoorden in de Top 40- of Top 100-lijsten e.d., kende de zwarte blues niet in Nederland in de jaren zeventig. Wie erbij in de buurt kwam was Freddie King, een imposante zanger-gitarist uit Texas die in de jaren zestig wel meerdere hits in de VS had gehad, zoals Hide Away en Have You Ever Loved a Woman. Begin jaren zeventig maakte hij samen met producer en pianist Leon Russell enkele albums. Hij trad meerdere keren in Nederland op en belandde in 1975 zelfs even in Toppop met het nummer Boogie Bump. Maar hier, tot besluit van deze playlist, een indringende live-uitvoering van Woman Across the River, een van zijn succesnummers uit die periode.

Meer over Blues op Bezoek: de ontvangst van de Afro-Amerikaanse blues in Nederland

Samenstelling en tekst – Wim Verbei
Vormgeving en illustratie – Judith de Rond
Foto - Willem Veenman (Son House, Hilversum, 17.10.1967)