Je kent Izhar Elias wellicht van een van de eerdere Koningsdagconcerten, toen hij het publiek muisstil kreeg met Joaquín Rodrigo’s Concierto de Aranjuez. Ook als specialist in oude én hedendaagse gitaarmuziek is hij internationaal actief. Maar vooral als ambassadeur van de negentiende-eeuwse gitaar maakte Izhar naam. Dit artistieke profiel leverde hem in 2011 zelfs de Nederlandse Muziekprijs op.
Mauro Giuliani: Gitaarconcert 2, opus 36, deel 1, gespeeld door Claudio Maccari
Voor Izhar Elias begon het allemaal toen hij als 16-jarige op zomercursus was in Engeland, waar hij twee grootheden van de negentiende-eeuwse gitaar hoorde spelen: Paolo Pugliese en Claudio Maccari. ‘Zij speelden een onvergetelijk concert en werden mijn idolen’, vertelt Izhar. ‘Via hen maakte ik tegelijkertijd kennis met een van de belangrijkste gitaarcomponisten van de negentiende eeuw: Mauro Giuliani. Giuliani maakte niet alleen voortreffelijke gitaartranscripties van bijvoorbeeld opera’s, hij is ook de componist van drie gitaarconcerten, een unicum in de vroege negentiende eeuw. Eigenlijk zijn het een soort mini-opera’s, waarin de rol van de gitarist overeenkomsten heeft met die van een operazanger. Claudio Maccari is een meester in het laten zingen van zijn gitaar.
Mauro Giuliani: Gitaarconcert 3, opus 70, deel 1, gespeeld door Paolo Pugliese
Dat de ene gitarist niet de andere is, hoor je duidelijk aan beide opnamen van Giuliani’s gitaarconcerten. ‘Waar Maccari een fijnzinnige “zanger” is op zijn gitaar, is Pugliese meer de macho met bravoure.’
Joseph Haydn: Sonate voor piano Hob. XVI, nr.35 in C gr.t. deel I., gespeeld door Andreas Staier
Ondanks zijn fascinatie voor de negentiende-eeuwse gitaar is Izhar allesbehalve eenkennig. Ook pianiste Maria João Pires behoorde tot zijn tieneridolen. Violist Kees Hendrikse, van wie Izhar korte tijd vioolles had, spoorde hem aan naar Pires te luisteren. Na haar volgden ook fortepianisten als Andreas Staier en Kristian Bezuidenhout als inspiratiebronnen. ‘Deze spelers vind ik fantastisch. De klank van de fortepiano en de gitaar van rond 1800 ligt veel dichter bij elkaar dan die van de gitaar en de moderne vleugel. Wat mij fascineert aan Staier is hoe mooi hij articuleert en hoe licht zijn spel klinkt. Die benadering wil ik vertalen naar de gitaar.’
Wolfgang Amadeus Mozart: Piano sonates: Fatasie KV 475, gespeeld door Kristian Bezuidenhout
Bij Kristian Bezuidenhout klinkt de muziek van Haydn en Mozart volgens Izhar nog lichter en speelser. ‘Zijn manier van spelen is vrijer. Dat hoor je mooi terug in deze Fantasie van Mozart. Hierin ontwaar je de ontwikkeling van de lichte, dansante sonates van Haydn naar de vrije en fantasierijke stukken van Chopin.’ Frédéric Chopin: Nocturnes voor piano Op.9, nr.1-3 deel III en Op.55, nr.1-2 deel II, gespeeld door Maria João Pires
De Portugese pianist Maria João Pires raakt nog altijd een snaar bij Izhar: ‘Haar spel is zo poëtisch en zangerig. Dat komt misschien wel het meest tot uiting wanneer ze muziek van Chopin speelt. Daarmee is haar spel voor mij de essentie van muziek maken: mijn gitaar laten zingen en met muziek een verhaal vertellen, gevat in een taal zonder woorden.’
Giovanni Girolamo Kapsberger: Quarto d'intavolatura di chitarone, boek 4, 1640 deel IX, met o.a. Rolf Lislevand
Een van Izhars andere gitaarhelden, naast Claudio Maccari en Paolo Pugliese, is Rolf Lislevand, de grootmeester van de barokgitaar. ‘Bij Lislevand hoor je hoe opzwepend barokmuziek kan zijn, maar ook hoe diep die muziek verankerd ligt in de dans. Om te begrijpen waar Bach vandaan komt, moet je deze Franse en Italiaanse dansmuziek kennen. De muziek van Kapsberger en Corbetta laat goed horen hoe er in de barok werd gemusiceerd en geïmproviseerd: alleen de melodie, de baslijn en enkele akkoorden werden opgeschreven. De rest moet je erbij verzinnen en dat geeft je als speler veel vrijheid.’
Het album Alfabeto met Rolf Lislevand en Ensemble Kapsberger:
Giovanni Paolo Foscarini: Chitarra spagnola boek 1–5; selectie deel I en Francesco Corbetta: Caprice de Chacone
Een mooi voorbeeld van die quasi-geïmproviseerde barokmuziek vind je op Lislevands invloedrijke album Alfabeto (2001). Izhar: ‘De titel verwijst naar de manier van noteren voor de barokgitaar. Akkoorden werden toen voor het eerst met symbolen genoteerd. Als hedendaagse gitarist moet je even een vertaalslag maken, maar heb je eenmaal door hoe het werkt, dan gaat er een wereld voor je open. Voor mij is Lislevand hét voorbeeld hoe je muziek van Foscarini en Corbetta moet uitvoeren. Corbetta’s Caprice de Chacone staat ook op mijn repertoire.’
Giora Feidman: Back To The Roots: Holma Modavia, Gracias a la vida en Prayer
Van jongs af aan is Izhar Elias een groot liefhebber van klezmermuziek, met Giora Feidman als grote held op de klarinet. ‘Ik vind het fascinerend hoe hij praat, lacht en huilt op zijn klarinet. Alsof hij vlak naast je zit en je iets vertrouwelijks toefluistert. Dat inspireert mij enorm. Ook hoe zacht hij kan spelen. Die kracht zit bij ons gitaristen eveneens in het zachte.’ Elk van de drie keuzetracks laat een ander aspect van zijn spel horen. ‘Hora Moldavia is super vrolijk en gewoon een lekker nummer. In Gracias a la vida hoor je hoe ongelooflijk mooi, zacht en lief Feidman kan spelen. Prayer gaat echt door merg en been: al die droevigheid en pijn, gevat in een intens melancholieke klank.’
Giora Feidman: And The Angels Sing: Josef Bardanashvili: Concert voor klarinet en orkest, 'Symphonic poem for klezmer clarinet’
Giora Feidman is ook de solist in het voor hem geschreven klarinetconcert Symphonic poem for klezmer clarinet van Josef Bardanashvili. Izhar Elias: ‘Moderne muziek en klezmer komen hierin samen. Ik heb zelf ook stukken van hem gespeeld. Het interessante is dat hij zowel zijn Joodse als Georgische wortels in zijn muziek verwerkt. Door die mengeling van stijlen hoor je een heel eigen, eclectische stijl.’
Guo Wenjing: Wolf Cub Village: Evening. The Madman’s Study, door het Nieuw Ensemble
Waar Giuliani en Chopin de muziek laten zingen, en Feidman zijn klarinet bijna laat spreken, zoekt Izhar in muziek van de Chinese componist Guo Wenjing juist de spanning van de stilte. ‘Als gitarist probeer ik vanuit de stilte te werken. Er zit zoveel spanning in wat je met timing doet. Dat hoor je goed in Wolf Cub Village. Hij werkt met geluiden die soms nauwelijks nog een toon zijn, meer een soort attack of klankkleur. Daardoor ga je anders luisteren: niet alleen tonen, maar ook bijgeluiden worden onderdeel van de muziek.’
Tan Dun: Circle, door het Nieuw Ensemble
Circle, van de beroemde Chinese componist Tan Dun, heeft Izhar ook zelf uitgevoerd. ‘Dat was met het Nieuw Ensemble, dat helaas niet meer bestaat. Ik koos dit stuk omdat de gitaar hier echt een gelijkwaardige rol speelt in het ensemble. Het stuk is zo zacht en transparant gecomponeerd dat de gitaar goed hoorbaar is. Bovendien is de opstelling bijzonder: de musici zitten verspreid door de zaal in kleine groepjes. Als publiek zit je er middenin en hoor je de muziek om je heen cirkelen. Elke uitvoering is weer anders.’
Michel van der Aa: Electric Solo: Auburn, door Wiek Hijmans
Op het repertoire van een Nederlandse gitarist mag Nederlandse muziek niet ontbreken. ‘Auburn van Michel van der Aa vind ik een van de mooiste voorbeelden van hedendaagse gitaarmuziek. Wat me vooral treft is hoe effectief hij de gitaar met elektronica verbindt. Wiek Hijmans speelt het hier op elektrische gitaar, maar het kan ook op akoestische gitaar. Mooi vind ik ook hoe Van der Aa denkt vanuit sfeer, zonder te vervallen in een soort repetitief minimalisme. In Auburn volgen allerlei spanningsvelden en sferen elkaar op, vol onverwachte wendingen. Het stuk gaat alle kanten op en ontvouwt zich als een muzikaal verhaal.’
Daarmee zijn we terug bij de kern waar het Izhar Elias om draait: muziek als taal zonder woorden, waarin de gitaar spreekt, zwijgt, maar vooral zingt.
Samenstelling: Izhar Elias
Interview en tekst: Jan-Willem van Ree
Foto: Rob van der Sloot
